Chủ tịch nước tiếp GS Ngô Bảo Châu Chiều 1/9, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã thân mật tiếp GS Ngô Bảo Châu, nhân dịp Giáo sư mới được nhận giải thưởng Fields. Thay mặt Nhà nước và nhân dân Việt Nam, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết nhiệt liệt chúc mừng GS Ngô Bảo Châu. Chủ tịch nhấn mạnh: Sự kiện GS Ngô Bảo Châu, một người Việt Nam trẻ tuổi được nhận giải thưởng Fields - giải thưởng cao quí nhất trong lĩnh vực toán học thực sự là niềm vinh dự lớn, niềm tự hào với đất nước và con người Việt Nam. Giải thưởng Fields là phần thưởng xứng đáng của cả một quá trình lao động nghiên cứu miệt mài, vượt qua muôn vàn gian khổ khó khăn của bản thân GS. GS Ngô Bảo Châu cảm kích trước sự quan tâm sâu sắc của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết dành cho bản thân và gia đình GS nói riêng cũng như với những người làm công tác khoa học công nghệ Việt Nam nói chung. GS bày tỏ niềm vinh dự và tự hào là công dân đầu tiên của Việt Nam bước lên bục cao nhất, dành cho những người có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu toán học trên toàn thế giới. GS khẳng định, vinh quang mà GS có được ngày hôm nay có nguồn gốc sâu xa từ mạch nguồn của Việt Nam. TTXVN

Ngày 1/9, tại buổi gặp mặt báo chí do Viện Toán học Việt Nam tổ chức, GS Ngô Bảo Châu cho biết sẽ tham gia vào Ban điều hành của Viện Nghiên cứu cấp cao về toán mới được thành lập, đồng thời sẽ thường xuyên về nước làm việc. 

Phóng viên báo Đất Việt ghi nhận lại trao đổi giữa GS Ngô Bảo Châu với báo chí xung quanh vấn đề thành lập Viện Nghiên cứu cấp cao về toán và ý nghĩa của nó đối với việc phát triển khoa học tại Việt Nam.    

“Nguyên tắc chung cho hoạt động của Viện Nghiên cứu cấp cao về toán là sự kết hợp của toán học với các ngành khoa học khác như vật lý, khoa học máy tính, sinh học, kinh tế… Vì vậy, một trong những yếu tố then chốt của Viện này chính là sự kết hợp các nhà toán học, khoa học có khả năng, điểm nổi trội khác nhau ở các trường đại học và các nhà khoa học trẻ được đào tạo ở nước ngoài… Tôi hy vọng đây sẽ là cơ sở để lôi cuốn các nhà khoa học ở nước ngoài về Việt Nam làm việc. Có thể họ về Việt Nam 6 tháng hoặc ít hơn.

Với cá nhân tôi, hiện công việc chính là làm việc tại Đại học Chicago (Mỹ), nhưng khi Viện thành lập thì từ tháng 6 - 8 tôi sẽ về nước làm việc và trực tiếp tham gia vào tổ chức, nghiên cứu khoa học tại Việt Nam, làm việc với các nhà khoa học trẻ… Trong năm học, có thể tôi sẽ thường xuyên về hơn”, GS Ngô Bảo Châu nói

Bộ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Văn Phong (phải) và GS Ngô Bảo Châu (Ảnh: Như Ý)

- Được phê duyệt thành lập, song Viện Nghiên cứu cấp cao về toán vẫn chưa có quy chế hoạt động. Được biết, việc xây dựng quy chế này đã vấp phải sự phản đối từ một số ngành khác. GS có nghĩ rằng giải thưởng Fileds sẽ có tác động để Viện này nhanh chóng hoạt động?

- Tôi tin mô hình này rất khác lạ và ngay cả trong lãnh đạo các Bộ cũng có thể không hiểu mô hình của Viện này. Do vậy, quá trình ra đời của Viện cũng rất khó khăn. Tôi nghĩ rằng giải thưởng Fields cũng chỉ là chất xúc tác để Viện này nhanh chóng ra đời. Mô hình hoạt động của Viện Nghiên cứu cấp cao về toán sẽ giống Viện nghiên cứu Princeton (Mỹ). Đây sẽ là nơi để các nhà toán học trong nước đến nghiên cứu, nâng cao trình độ, gặp gỡ các nhà toán học hàng đầu thế giới.

Viện nghiên cứu Princeton được xây dựng từ những năm 1930. Viện này góp phần rất lớn, góp phần đưa nền toán học Mỹ lên vị trí hàng đầu thế giới. Những nhà khoa học từ các Viện nghiên cứu, trường đại học trên khắp nước Mỹ đến làm việc hoàn toàn từ kinh phí của Nhà nước cấp. Thành công của mô hình này được rất nhiều nước học tập như Pháp, Đức, Hàn Quốc… Mô hình này cũng rất thích hợp cho các môn khoa học cơ bản, khoa học lý thuyết, nhưng không thích hợp cho khoa học thực nghiệm. - Thành công của GS luôn được nhắc đến trên trên báo chí. Nhưng khi “cao trào” này lắng xuống hoặc có sự thay đổi về chính sách, GS có nghĩ đến việc huy động các nguồn lực ngoài xã hội để Viện này hoạt động?

- Quy chế hoạt động của Viện Nghiên cứu cấp cao vẫn đang được soạn thảo. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các nước trên thế giới cho thấy không chỉ với toán học mà cả những ngành khoa học cơ bản khác đều cần được Nhà nước hỗ trợ hoàn toàn. Mục tiêu của Viện nghiên cứu cấp cao về toán hướng tới chấn hưng về toán học trên khắp nước chứ không chỉ riêng viện Toán học.

- Theo GS, chúng ta cần làm gì để Viện này không có số phận thăng trầm như mô hình trường chuyên, lớp chọn?

 

GS Ngô Bảo Châu (Ảnh: Như Ý)

- Tôi nghĩ Nhà nước đã dũng cảm phê duyệt chương trình trọng điểm này. Khi đã được phê duyệt thì trách nhiệm thuộc về chúng tôi. Nếu từ Viện có thể tạo ra nhiều nhà khoa học có uy tín thì đó đã là thành công. Theo tôi, 10 năm là khoảng thời gian đủ dài để có thể thay đổi. Khi sự thay đổi xảy ra, các ngành khác như vật lý có thể học tập.

- Chương trình trọng điểm quốc gia phát triển toán học 2010 - 2020, Việt Nam phấn đấu từ vị trí 45 - 55 lên 40 trên thế giới về toán học. Thứ tự đó dựa trên cơ sở khoa học nào và GS nghĩ gì về những mục tiêu cụ thể của chương trình?

- Số thứ tự 50-55 không phải do chúng tôi đặt ra và việc phấn đấu để xếp thứ 40 cũng không có ý nghĩa gì cả. Ý nghĩa của Chương trình trọng điểm phát triển toán học nằm ở chỗ chấn hưng khoa học Việt Nam, trong đó có toán học. Chúng ta nhiều lần nhắc đến khoa học tụt hậu, không có chuẩn quốc tế. Tại sao vậy? Vì chúng ta không có giáo viên giỏi. Vì vậy, phải làm cho có giáo viên giỏi. Mục đích của Chương trình là nhằm tạo ra lượng giáo viên mới, nguồn nhân lực mới cho các trường đại học Việt Nam.

- Như GS nói, Chương trình trên nhằm tạo ra những nhóm nghiên cứu mới và nâng cao trình độ cho các nhà khoa học. Liệu có thể xảy ra trường hợp sau khi được đào tạo, họ sẽ ra nước ngoài hoặc tìm môi trường mới thuận lợi hơn và do vậy, tiền đầu tư của Nhà nước sẽ bị lãng phí?

- Theo tôi biết, Nhà nước có rất nhiều chương trình hỗ trợ đào tạo như Chương trình gửi cán bộ đi học nước ngoài bằng kinh phí nhà nước… nhưng chưa có chương trình nào kéo họ về nước làm việc. Do vậy, dù chưa phải là chương trình đưa người Việt Nam đang công tác tại nước ngoài về nước làm việc lâu dài thì ít nhất đây cũng là chương trình có thể kéo họ về nước trong vòng một vài tháng. Khi họ về thì có thể có nhiều người theo đó muốn về nước làm việc. Theo tôi, trong thời điểm hiện tại thì đó là cách tốt nhất có thể thực hiện.

Theo thống kê sơ bộ của Viện Toán học, hiện nay lực lượng cán bộ giảng dạy toán học trong các trường đại học, cao đẳng và trung học đang thiếu hút nghiêm trọng. Vì vậy, việc triển khai Chương trình trọng điểm về toán học, đặc biệt là Viện nghiên cứu cao cấp về toán sẽ khắc phục được tình trạng này. GS Ngô Việt Trung, Viện trưởng Viện Toán học cho biết cả nước chỉ có khoảng 150 giáo viên toán đủ trình độ giảng dạy đại học, trong khi cả nước có khoảng 400 trường đại học. Điều đó cho thấy thiếu hụt giáo viên rất trầm trọng, nhất là giảng viên có trình độ cao. GS Nguyễn Khoa Sơn, nguyên Phó Chủ tịch Viện KH-CN Việt Nam cho biết cách đây 15 năm, GS Hoàng Tụy cũng chủ trì một đề án để xây dựng một trung tâm nghiên cứu và đào tạo về toán trong công nghiệp và quản lý. Theo GS Nguyễn Khoa Sơn, mô hình đó xây dựng rất công phu, được trình lên thủ tướng Chính phủ và Bộ GD-ĐT. “Rất tiếc, mô hình này không vượt qua được những trở ngại trong thời điểm đó...", GS Nguyễn Khoa Sơn cho biết. Hà Vỹ