Những báo cáo khoa học tồi gây ra hậu quả khôn lường. Ví dụ, một báo cáo khoa học đăng trên tạp chí danh tiếng Lancet năm 1998 nói rằng, bệnh tự kỷ liên quan đến vắc-xin MMR phòng ngừa bệnh sởi, quai bị và rubella. Báo cáo này bị bác bỏ hoàn toàn vào năm 2010, vì có bằng chứng cho thấy tác giả chính của nghiên cứu là Andrew Wakefield đã “xào nấu” dữ liệu để rút ra kết luận nghiên cứu.

Tuy nhiên, báo cáo không đúng sự thật này tiếp tục làm giảm lòng tin của người dân đối với vắc-xin. Sau khi tạp chí Lancet đăng báo cáo trên, tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin MMR giảm, dẫn tới số ca mắc bệnh sởi gia tăng, gây nên những tổn thất sức khỏe vĩnh viễn và nhiều ca tử vong.

Không một tạp chí khoa học nào tránh được điều đó, kể cả Nature, Science và Cell. Dưới đây là top 5 báo cáo khoa học bị rút lại năm 2011.

5. Bướm gặp sâu, chúng yêu nhau rồi sinh ra sâu

Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia (PNAS) đã đăng một tuyên bố tuyệt vời trong năm 2009 của nhà động vật học Donald Williamson. Williamson tuyên bố rằng, tổ tiên của loài bướm hiện đại đã nhầm lẫn thụ tinh trứng với tinh trùng từ sâu nhung. Kết quả là chúng cần có giai đoạn sâu bướm trong vòng đời của bướm.

Báo cáo khiến một vài nhà khoa học về tiến hóa bật cười. Báo cáo tiếp theo của Williamson năm 2011 trên tạp chí Symbiosis (Cộng sinh) đã bị rút lại.

Các nhà nghiên cứu Michael Hart và Richard Grosberg ở ĐH Texas (Mỹ), đã bác bỏ một cách hệ thống tất cả những tuyên bố của Williamson đăng trên PNAS vào cuối năm 2009. Lập luận của họ hoàn toàn dựa vào khái niệm nổi tiếng về sự tiến hóa cơ bản và di truyền học của sâu và bướm hiện đại. Khi Symbiosis xuất bản báo cáo bướm – gặp – sâu vào tháng 1 năm nay, Hart đã đặt nhiều câu hỏi với đội ngũ biên tập của tạp chí. Kết quả là đến tháng 11 thì báo cáo này đã không còn trên tạp chí.

4. Điều trị viêm ruột thừa bằng thuốc kháng sinh, không cần phẫu thuật

Tạp chí Journal of Gastrointestinal Surgery (Phẫu thuật tiêu hóa) năm 2009 xuất bản một bài báo của các nhà nghiên cứu Ấn Độ có nội dung chính là: thuốc kháng sinh có thể thay thế an toàn biện pháp phẫu thuật cắt bỏ ruột thừa. 

Tạp chí đã rút lại bài báo trong tháng 10. Các bác sĩ phẫu thuật người Ý đã gửi một lá thư dài để đăng trên cùng tạp chí vào năm 2010 để nêu ra vô số vướng mắc trong phương pháp thực hiện nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu Ấn Độ đáp lại bằng cách kêu gọi thực hiện một nghiên cứu lớn hơn để xem xét tính ưu việt của điều trị kháng sinh qua phẫu thuật.

Nghiên cứu lớn hơn vẫn chưa được thực hiện, nhưng biên tập viên của tạp chí rút ra bài báo ban đầu vì lý do đạo văn. Một phần quan trọng của bài báo đã được các nhà khoa học khác công bố vào năm 2000 và 1995.

3. Xả rác bừa bãi khiến tội phạm và phân biệt đối xử gia tăng

Điều này nghe có vẻ hợp lý: việc vẽ tranh lên tường và xả rác bữa bãi ở đô thị có thể gây ra thay đổi trong não, dẫn tới sự gia tăng tội phạm, sự ghen ghét và phân biệt đối xử. Nhưng, Diederik Stapel, tác giả chính của báo cáo xuất bản vào tháng 4 trên tạp chí Science, có thể đã bịa đặt phần lớn dữ liệu.

Tạp chí Khoa học rút lại bài báo vào tháng 10 sau khi nhận ra rằng, Stapel - nhân vật thường xuyên xuất hiện trên tờ New York Times, có thể làm giả dữ liệu trong ít nhất 30 bài báo cáo, một báo cáo từ ĐH Tilburg ở Hà Lan, nơi Stapel đang công tác cho biết. Stapel đã bị đình chỉ công tác để chờ điều tra thêm.

Các độc giả giờ đây phải thận trọng với các kết luận do Stapel đưa ra, trong đó có “khám phá” rằng những tác phẩm quảng cáo đẹp mắt khiến phụ nữ mặc cảm hơn về bản thân mình, hay nền chính trị bảo thủ dẫn tới thói đạo đức giả…

2. Hội chứng mệt mỏi mãn tính là do virus gây ra

Hội chứng mệt mỏi mãn tính (CFS) là rối loạn không rõ căn  nguyên. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, rối loạn tâm lý phổ biến ở các nước giàu có, ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới.

Tuy nhiên, một nghiên cứu của nhà nghiên cứu từ Viện Peterson Whittemore (Mỹ) được xuất bản trong tạp chí Science vào 10/2009 nói rằng CFS liên quan tới virus XMRV –liên quan tới virus gây ra bệnh bạch cầu. Họ nói rằng họ tìm thấy mẫu virus này trong mẫu máu của những bệnh nhân bị CFS.

Những người mắc chứng CFS rất phấn khởi với thông tin này, vì cuối cùng cũng có bằng chứng cho thấy bệnh của họ là có thật.. Tuy nhiên, các chuyên gia virus tỏ ra nghi ngờ, vì có thể các mẫu máu được lấy nghiên cứu đã bị nhiễm bẩn, nghĩa là nghiên cứu rất có thể sai. Không phòng thí nghiệm nào khác có thể rút ra cùng kết luận trên.

Tạp chí Sciene đã đăng mục “Vấn đề quan ngại của ban biên tập” sau khi các tác giả từ chối rút lại bài báo của họ. Science thẳng thừng tuyên bố rằng, nghiên cứu này có mục đích xấu. Sau đó, ít nhất 10 nghiên cứu của các nhà nghiên cứu khác được xuất bản nói rằng, không phát hiện virus XMRV trong các nhóm bệnh nhân CFS độc lập.

Các tác giả cuối cùng đã chịu đăng bài rút lại báo cáo. Sau đó, Judy Mikovits, tác giả chính của nghiên cứu, đã bị Viện Peterson Whittemore sa thải hồi tháng 9 và bị bắt giữ tại California về tội danh sở hữu tài sản ăn cắp và lấy cắp dữ liệu và thiết bị máy tính bất hợp pháp.