Việt Nam luôn ý thức việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ
Sáng tạo góp phần phát triển thương hiệu
Sở hữu trí tuệ, thiết kế tương lai
Ăn nên làm ra từ sáng tạo

Nhằm thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối với vai trò của sở hữu trí tuệ cũng như khích lệ các thành quả của WIPO trong việc nỗ lực phát triển các hoạt động sở hữu trí tuệ trên thế giới và kỷ niệm ngày ra đời của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới - WIPO (26/04/1970), tại cuộc họp lần thứ 26 Đại hội đồng WIPO (năm 1999) đã quyết định lấy ngày 26 tháng 4 hàng năm là “Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới”.

Các vị khách mời đang có mặt tại tòa soạn báo Đất Việt, sẵn sàng trả lời các câu hỏi giao lưu của độc giả. (Ảnh: Hồng Quân)

Theo đó, mỗi năm Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới đều có một chủ đề riêng xoay quanh hoạt động sáng tạo và đổi mới. Chủ đề của Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm nay là “Thiết kế Tương lai”.

Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới là dịp để thu hút mối quan tâm của công chúng cũng như các phương tiện truyền thông tới các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Nhân dịp này Báo Đất Việt phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ tổ chức buổi giao lưu trực tuyến với chủ đề “Sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo” vào 9h-11h00 ngày 21/4/2011 tại Báo Đất Việt (108 Trường Chinh, Hà Nội).

Buổi giao lưu có sự tham gia tư vấn của các khách mời:

-Ông Trần Việt Hùng, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, (Bộ Khoa học Công nghệ)

- Ông Trương Nam Hải, Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học, Viện khoa học Việt Nam

-Ông Trần Văn Hải, Chủ nhiệm bộ môn Sở hữu trí tuệ, Chủ nhiệm khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội.

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc, TGĐ Công ty CP XNK và XD Tân Trường Sơn

Dưới đây là nội dung buổi giao lưu.

- Xin hỏi lãnh đạo Cục Sở hữu trí tuệ. Xin ông cho biết, sự quan tâm của cộng đồng quốc tế nói chung và Việt Nam nói riêng với vai trò của sở hữu trí tuệ? - (Trần Đinh Hùng, 35 tuổi, Nam , TP, Hồ Chí Minh)

- Ông Trần Việt Hùng, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ: Việt Nam và cộng đồng quốc tế cùng chung hiểu biết về vai trò của sở hữu trí tuệ (SHTT). SHTT hiện nay là một trong những cột trụ của thương mại quốc tế, kể cả đa biên lẫn song phương. Các sáng chế cho ta nền công nghệ cũng như cuộc sống ngày càng hiện đại, các sản phẩm văn hóa nghệ thuật ngày càng văn minh và giàu có trong cuộc sống tinh thần.

Các đối tượng là nhãn hiệu giúp các doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Nói tóm lại, SHTT là động lực phát triển của nhân loại, nhất là trong kỷ nguyên của kinh tế tri thức để đưa các nước tiến mạnh lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa như đường lối của ĐH Đảng đề ra. Việt Nam không thể không quan tâm đến phát triển tài sản SHTT và bảo hộ tài sản trí tuệ.

-Có một thực tế là các nhà khoa học tại các viện nghiên cứu, trường Đại học hiện nay rất ngại đăng ký SHTT, xin cho biết xuất phát từ nguyên nhân nào? Hướng giải quyết? (Lưu Thị Huệ, 39, tuổi, 39 tuổi, Nam , Yên Vinh- Thanh Lâm- Mê Linh- Hà Nội)

- Ông Trương Nam Hải, Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học, Viện KHCN Việt Nam: Theo tôi nghĩ, nguyên nhân của việc này gồm các vấn đề chính sau:

- Sự hiểu biết, nhận thức của các nhà KH về ý nghĩa, giá trị thực tiễn, yêu cầu trình bày, thể hiện nội dung cần được bảo hộ của đơn đăng ký SHTT chưa thấu đáo.

- Thủ tục hành chính cũng như chuyên môn để đơn này được chấp nhận như một đơn hợp lệ không đơn giản đối với các nhà KH, cho nên các tác giả nhiều khi mất thời gian làm đi làm lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ đăng ký SHTT.

- Bản thân các nhà KH, các tác giả khi có ý định đăng ký vẫn chưa nhìn thấy rõ giá trị ứng dụng của nó vào các sản phẩm cụ thể.

- Về khía cạnh quản lý, các cơ quan, đơn vị có cán bộ muốn đăng ký SHTT thì chưa có những biện pháp hỗ trợ cho các nhà KH đăng ký bảo hộ các sản phẩm trí tuệ tạo ra một cách hiệu quả. Vì vậy, để khuyến khích các nhà KH tích cực đăng ký bảo hộ các kêt quả nghiên cứu của mình thì các cơ quan, đơn vị cần có bộ phận chuyên môn nắm rõ các thủ tục cũng như các yêu cầu đối với việc đăng ký bảo hộ để hỗ trợ các nhà KH đăng ký hiệu quả. Các cơ quan cũng cần xây dựng những quy chế về quản lý tài sản trí tuệ, trong đó có yếu tố về quyền lợi của cơ quan cũng như tác giả để họ thấy được những lợi ích khi đăng ký bảo hộ SHTT. Bên cạnh đó, bản thân các nhà KH cũng cần phải tìm hiểu kỹ hơn các thủ tục cũng như các cách thức cần khi mình muốn trình bày, thể hiện những nội dung cần bảo hộ trong hồ sơ đăng ký của mình.

- Xin hỏi, khi phát hiện đăng kí nhãn hiệu của mình bị giả mạo, phải làm gì? - (Hoàng Minh Nguyễn, 42 tuổi, Nam , Hà Nội)

- Ông Trần Văn Hải, Chủ nhiệm bộ môn Sở hữu trí tuệ, Chủ nhiệm khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội: Trước hết cần phải phân biệt nhãn hiệu đang trong giai đoạn đăng ký yêu cầu bảo hộ và nhãn hiệu đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu đang còn hiệu lực bảo hộ. Tôi xin trả lời trường hợp hai, tức là nhãn hiệu đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu còn hiệu lực bảo hộ.

Bạn cần lưu ý rằng nếu nhãn hiệu do Cục SHTT Việt Nam cấp giấy chứng nhận đăng ký thì nó chỉ có hiệu lực bảo hộ trên lãnh thổ Việt Nam trong thời hạn 10 năm. Bạn có thể gia hạn liên tiếp không hạn chế số lần. Nếu muốn đăng ký bảo hộ ở nước ngoài, bạn phải sử dụng Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp, Thoả ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu hoặc Nghị định thư Madrid.

Khi phát hiện nhãn hiệu của mình bị giả mạo, thì cần phân biệt: Sản phẩm/dịch vụ mang nhãn hiệu giả mạo có trùng sản phẩm/dịch vụ hoặc cùng nhóm với sản phẩm/dịch vụ mà bạn được bảo hộ hay không. Trong trường hợp trùng hoặc cùng nhóm, thì có hai khả năng sau xảy ra:

1. Nhãn hiệu giả mạo trùng hoàn toàn, trường hợp này rất dễ xác định.

2. Nhãn hiệu giả mạo tương tự tới mức gây nhầm lẫn, trường hợp này hơi khó. Bạn cần xác định các dấu hiệu tương tự sau: về cấu trúc (dấu hiệu mà người tiêu dùng nhìn thấy); về cách phát âm (dấu hiệu mà người tiêu dùng nghe thấy); về ý nghĩa (dấu hiệu mà người tiêu dùng liên tưởng đến); kênh tiêu thụ sản phẩm/dịch vụ; giá cả của sản phẩm/dịch vụ...

Nếu trường hợp một hoặc hai xảy ra, trước hết bạn cần gửi công văn (kèm theo bản photo copy có công chứng giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu của bạn) cho đơn vị xâm phạm nhãn hiệu của bạn, yêu cầu họ chấm dứt hành vi xâm phạm. Nếu quá thời hạn yêu cầu của bạn, bạn có thể làm đơn đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ví dụ thanh tra khoa học và công nghệ, quản lý thị trường...xử lý hành vi xâm phạm.

-Tôi muốn biết rõ thêm về chủ đề của ngày SHTT thế giới năm 2011. Tại sao lại là "thiết kế tương lai"? - (Hoàng Văn Minh, 32 tuổi, Nam , hoangvanminh@gmail.com)

- Ông Trần Việt Hùng, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT): Chủ đề của ngày 26/11 (Ngày SHTT) năm nay là "thiết kế tương lai" liên quan đến việc thiết kế các kiểu dáng phục vụ cho đời sống cũng như trong sản xuất. Kiểu dáng là một đối tượng quan trọng của SHTT. Nó đưa lại cho chúng ta một cuộc sống không chỉ ngày càng tiện nghi mà còn đẹp và hấp dẫn.

Tuy nhiên, con người cũng phải tính đến tương lai của nhân loại trong tổng thể những nguy cơ của biến đổi khí hậu, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, chúng ta thiết kế cho ngày nay và cũng chính là thiết kế cho tương lai.

Những kiểu dáng vẫn giữ được các nhu cầu cần thiết nhưng phải đảm bảo là các thiết kế xanh, bảo vệ môi trường, sử dụng một cách hợp lý nhất các tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, sứ mệnh của thiết kế và bảo hộ kiểu dáng cũng rất nặng nề, phải làm sao hướng về tương lai và thiết kế cho tương lai.

-Tôi có một ý tưởng nghiên cứu, tôi có thể đến viện nghiên cứu hay trường đại học để xin đăng ký đề tài được không? Hay tôi đến cơ quan nào? Xin hướng dẫn cụ thể? - (Mạnh Quỳnh, 51 tuổi, Nam , Trâu Quỳ- Gia Lâm- Hà Nội)

- Ông Trương Nam Hải: Hiện nay, có rất nhiều những chương trình nghiên cứu trong nước và quốc tế có thể cấp kinh phí cho các nhà KH thực hiện các ý tưởng của mình. Bất cứ một nhà nghiên cứu nào đều có quyền đăng ký để xin các nguồn kinh phí này.

Tuy nhiên, khi xem xét để cấp kinh phí thì người ta thường dựa vào các tiêu chí chính sau:

- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Tính khả thi, bao gồm: các nội dung cần thực hiện và cơ sở vật chất, nguồn nhân lực cần thiết để thực hiện các nội dung này.

Vì vậy, nếu bạn là một nhà nghiên cứu tự do chưa có những điều kiện để đảm bảo tính khá thi của đề tài thì bạn phải tìm được một đối tác có các điều kiện cơ sở vật chất cần thiết để cùng nhau thực hiện.

Ông Trương Nam Hải đang trả lời trực tuyến tại báo Đất Việt. (Ảnh: Hồng Quân)

- Là người có nhiều bằng sáng chế về cửa cuốn (17 bằng), ông có thể chia sẻ kinh nghiệm làm nên sự thành công này? - (Đo Đuc Phan, 33 tuổi, Nam , phaducviet@yahoo.com)

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc, Tổng Giám đốc công ty cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng Tân Trường Sơn: Trước tiên, tôi xin gửi lời chào tới độc giả báo Đất Việt, đặc biệt là những bạn đang quan tâm theo dõi tới chương trình giao lưu trực tuyến về sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo. Tôi cũng may mắn ở trong một tập thể doanh nghiệp luôn đặt việc sáng tạo và cải tiến công nghệ sản phẩm lên hàng đầu.

Để có kết quả như ngày hôm nay, bên cạnh các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa thì một trong những điểm quan trọng là hoạt động sáng tạo, sáng chế mà tôi tâm huyết, đó là: công nghệ gốc cho chất lượng đỉnh cao. Để khẳng định được công nghệ gốc, có nghĩa ta hiểu rằng tự bản thân và tập thể luôn đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm, thiết kế và sáng tạo, luôn kiên định mục tiêu và chiến lược kinh doanh với các tiêu chí:

- Sản xuất được sản phẩm chất lượng cao.

- Giá thành phù hợp với điều kiện kinh tế của người tiêu dùng, phù hợp với điều kiện thời tiết, khí hậu của Việt Nam.

- Tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động.

Với quan điểm xuyên suốt như vậy, công ty cũng đã xác định tự lực tự cường, thông qua việc đầu tư cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học. Công ty coi trọng công tác nghiên cứu, sáng tạo là yếu tố then chốt nhưng để đi được xa hơn và dài hơn thì việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các phát minh, cải tiến của mình là vấn đề sống còn, quyết định đến sự phát triển của công ty.

Trên thị trường hiện nay, có một số sản phẩm đã được cấp bằng độc quyền nhưng sự hiện diện và tồn tại của một số sản phẩm khác không tồn tại với lý do, bản chất kỹ thuật đem lại chất lượng sản phẩm do yếu tố không đúng với thực chất nên sản phẩm dễ bị sai hỏng, khách hàng không chấp nhận. Với thực tế trên, chúng tôi thiết kế, nghiên cứu, sáng tạo, cải tiến kỹ thuật, sản xuất ra những sản phẩm luôn có chất lượng cao và tính năng vượt trội, giảm giá thành.

Dựa trên tài sản trí tuệ mà chúng tôi đang sở hữu, với những lợi thế đó đã có nhiều đối tác trong và ngoài nước hợp tác để chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sử dụng license (bằng sáng chế) cho một số công ty cùng kinh doanh, đưa sản phẩm phủ kín toàn quốc. Không dừng lại ở đó, các sản phẩm của công ty cũng đã lần lượt xuất ngoại sang một số nước láng giềng như Lào, Trung Đông, Thái Lan, Trung Quốc...

Còn rất nhiều kinh nghiệm và bài học thành công mà tôi muốn chia sẻ với độc giả, tuy nhiên, trong thời gian có hạn của buổi giao lưu, tôi chỉ xin chia sẻ một số kinh nghiệm hữu ích nhất như trên.

- Xin hỏi lãnh đạo cục SHTT, việc đăng kí nhãn hiệu có phải là bắt buộc không? - (Mai Hương, 35 tuổi, Nữ , Maihuong@yahoo.com)

- Ông Trần Việt Hùng: Quyền đối với nhãn hiệu là quyền dân sự. Vì vậy, không bắt buộc các doanh nghiệp hoặc các chủ thể phải đăng ký nhãn hiệu khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Tuy nhiên, việc không đăng ký hoặc việc chậm trễ đăng ký nhãn hiệu sẽ không thực hiện được việc xác lập quyền sở hữu của doanh nghiệp đối với nhãn hiệu đó.

Lúc đó, có thể xảy ra những nguy cơ sau đây: gặp khó khăn trong khai thác nhãn hiệu, ví dụ như trong thủ tục quảng cáo nhãn hiệu, chuyển nhượng, lixăng nhãn hiệu; không có cơ sở pháp lý để kiện cáo hoặc yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý các vi phạm đối với nhãn hiệu của mình; không có cơ sở gốc để đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài trong trường hợp hàng hóa của mình có nhu cầu bảo hộ ở nước ngoài cho hàng xuất khẩu.

Để tránh những nguy cơ trên xảy ra, lời khuyên là doanh nghiệp nên đăng ký bảo hộ cho tất cả nhãn hiệu nào mình đang sử dụng, trong trường hợp có khó khăn về tài chính thì nên chọn lựa đăng ký những nhãn hiệu quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của mình.

- Tình trạng sao chép trong văn hóa nghệ thuật đang ngày càng diễn ra phổ biến. Phải chăng vấn đề SHTT trong lĩnh vực này đang bị xem nhẹ? - (Đỗ Thế Dũng, 28 tuổi, Nam , Gia Lâm, Hà Nội)

- Ông Trần Văn Hải:  Trước hết câu hỏi mà bạn nêu ra thuộc lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, chúng được điều chỉnh bởi Công ước Berne 1886 về bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật, Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam. Theo pháp luật Việt Nam, chúng được bảo hộ:

- Quyền nhân thân không thể chuyển giao, bao gồm quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên đối với tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho phép người khác xuyên tạc tác phẩm, gây phương hại đến uy tín và danh dự của tác giả. Các quyền này được bảo hộ vĩnh viễn và chỉ thuộc về tác giả (kể cả trong trường hợp tác giả không là chủ sở hữu tác phẩm).

- Quyền nhân thân có thể chuyển giao: quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.

Quyền tài sản đối với tác phẩm (ví dụ quyền cho làm tác phẩm phát sinh, quyền sao chép tác phẩm...).  Các quyền này thuộc về chủ sở hữu tác phẩm được bảo hộ có thời hạn theo quy định của pháp luật. 

Việc sao chép tác phẩm nghệ thuật đã vi phạm điều 20.1.c Luật SHTT vì đã xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm.

Có hai khả năng sao chép xảy ra: sao chép nguyên văn; sao chép một phần (nhái tác phẩm). Các hành vi này, ngoài việc vi phạm điều 20.1.c như vừa nói, thì còn vi phạm nguyên tắc: "Tính nguyên gốc của tác phẩm".

Thực tế chúng ta có thể gặp hiện tượng sao chép tác phẩm nghệ thuật đang diễn ra ngày càng phổ biến, đáng tiếc rằng nó lại diễn ra ngay tại thủ đô Hà Nội (chúng ta có thể kiểm chứng nhận định này trên đường Nguyễn Thái Học). Pháp luật về SHTT đã giao cho thanh tra thuộc ngành Văn hóa, thể thao và du lịch cùng với một số cơ quan có thẩm quyền khác xử lý các hành vi nói trên.

Các nhà khoa học trong phòng thí nghiệm

- Hầu hết những công trình nghiên cứu khoa học của Việt Nam, kể cả những đề tài thuộc Chương trình KH-CN trọng điểm cấp nhà nước đều ít có tính mới so với sáng chế cùng loại của thế giới, thậm chí tương đương trình độ một vài nước trong khu vực đã được coi là thành công? Theo ông nguyên nhân vì sao? - (Kieuanh31@gmai.com, 31 tuổi, Nữ , Hà Nôi)

- Ông Trương Nam Hải: Hiện nay chúng ta vẫn có rất nhiều đề tài có các tính mới so với các công trình nghiên cứu của thế giới, tuy nhiên, vẫn còn không ít những đề tài mang tính lặp lại.

Thực ra hiện nay ở VN, trình độ về KH-CN còn thấp so với thế giới, chúng ta cũng đang trong giai đoạn học hỏi công nghệ của thế giới, nên việc nghiên cứu lại hay bắt chước các công nghệ trên thế giới là một bước đi cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu này, mục đích là nghiên cứu để làm cho các công nghệ của thế giới phù hợp với điều kiện của VN.
 
Chính những điểm làm cho phù hợp này là những điểm mới, điểm bổ sung cho những công nghệ hiện có. Và đây cũng là một trong những mục đích của đề tài nghiên cứu ở Việt Nam. Cũng có thể xem, đây là những thành công của các đề tài.

Để có những kết quả lớn hơn sau những giai đoạn học hỏi, Việt Nam cần đầu tư vào những nghiên cứu cơ bản để tạo ra công nghệ mới. Đây là nhiệm vụ của giai đoạn tới mà chúng ta phải đầu tư nhiều hơn nữa.

- Xin hỏi lãnh đạo Cục Sở hữu trí tuệ. Xin ông cho biết, sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối nói chung và Việt Nam nói riêng với vai trò của sở hữu trí tuệ? - (Trần Đinh Hùng, 35 tuổi, Nam , TP, Hồ Chí Minh)

- Ông Trần Việt Hùng: Việt Nam và cộng đồng quốc tế cùng chung hiểu biết về vai trò của sở hữu trí tuệ. SHTT hiện nay là một trong những cột trụ của thương mại quốc tế, kể cả đa biên lẫn song phương. Các sáng chế cho ta nền công nghệ cũng như cuộc sống ngày càng hiện đại, các sản phẩm văn hóa nghệ thuật ngày càng văn minh và giàu có trong cuộc sống tinh thần.

Các đối tượng là nhãn hiệu giúp các doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Nói tóm lại, SHTT là động lực phát triển của nhân loại, nhất là trong kỷ nguyên của kinh tế tri thức để đưa các nước tiến mạnh lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa như đường lối của ĐH Đảng đề ra. 

Việt Nam không thể không quan tâm đến phát triển tài sản SHTT và bảo hộ tài sản trí tuệ.

- Tôi muốn biết rõ thêm về chủ đề của ngày SHTT thế giới năm 2011. Tại sao lại là "thiết kế tương lai"? - (Hoàng Văn Minh, 32 tuổi, Nam , hoangvanminh@gmail.com)

- Ông Trần Việt Hùng: Chủ đề của ngày 26/11 - Ngày SHTT năm nay là "thiết kế tương lai" liên quan đến việc thiết kế các kiểu dáng phục vụ cho đời sống cũng như trong sản xuất. Kiểu dáng là một đối tượng quan trọng của SHTT. Nó đưa lại cho chúng ta một cuộc sống không chỉ ngày càng tiện nghi mà còn đẹp và hấp dẫn.

Tuy nhiên, con người cũng phải tính đến tương lai của nhân loại trong tổng thể những nguy cơ của biến đổi khí hậu, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, chúng ta thiết kế cho ngày nay và cũng chính là thiết kế cho tương lai.

Những kiểu dáng vẫn giữ được các nhu cầu cần thiết nhưng phải đảm bảo là các thiết kế xanh, bảo vệ môi trường, sử dụng một cách hợp lý nhất các tài nguyên thiên nhiên.

Vì vậy, sứ mệnh của thiết kế và bảo hộ kiểu dáng cũng rất nặng nề, phải làm sao hướng về tương lai và thiết kế cho tương lai.

- Xin hỏi, khi phát hiện đăng kí nhãn hiệu của mình bị giả mạo, phải làm gì? - (Hoàng Minh Nguyễn, 42 tuổi, Nam , Hà Nội)

- Ông Trần Văn Hải, Chủ nhiệm bộ môn Sở hữu trí tuệ, Chủ nhiệm khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội: Trước hết, cần phải phân biệt nhãn hiệu đang trong giai đoạn đăng ký yêu cầu bảo hộ và nhãn hiệu đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu đang còn hiệu lực bảo hộ. Tôi xin trả lời trường hợp hai, tức là nhãn hiệu đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu còn hiệu lực bảo hộ.

Bạn cần lưu ý rằng nếu nhãn hiệu do Cục SHTT Việt Nam cấp giấy chứng nhận đăng ký thì nó chỉ có hiệu lực bảo hộ trên lãnh thổ Việt Nam trong thời hạn 10 năm. Bạn có thể gia hạn liên tiếp không hạn chế số lần. Nếu muốn đăng ký bảo hộ ở nước ngoài, bạn phải sử dụng Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp, Thoả ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu hoặc Nghị định thư Madrid.

TGĐ Công ty Tân Trường Sơn tại buổi giao lưu. (Ảnh: Hồng Quân)

Khi phát hiện nhãn hiệu của mình bị giả mạo, thì cần phân biệt: Sản phẩm/dịch vụ mang nhãn hiệu giả mạo có trùng sản phẩm/dịch vụ hoặc cùng nhóm với sản phẩm/dịch vụ mà bạn được bảo hộ hay không. Trong trường hợp trùng hoặc cùng nhóm, thì có hai khả năng sau xảy ra:

1. Nhãn hiệu giả mạo trùng hoàn toàn, trường hợp này rất dễ xác định.

2. Nhãn hiệu giả mạo tương tự tới mức gây nhầm lẫn, trường hợp này hơi khó. Bạn cần xác định các dấu hiệu tương tự sau: về cấu trúc (dấu hiệu mà người tiêu dùng nhìn thấy); về cách phát âm (dấu hiệu mà người tiêu dùng nghe thấy); về ý nghĩa (dấu hiệu mà người tiêu dùng liên tưởng đến); kênh tiêu thụ sản phẩm/dịch vụ; giá cả của sản phẩm/dịch vụ...

Nếu trường hợp một hoặc hai xảy ra, trước hết bạn cần gửi công văn (kèm theo bản photo copy có công chứng giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu của bạn) cho đơn vị xâm phạm nhãn hiệu của bạn, yêu cầu họ chấm dứt hành vi xâm phạm. Nếu quá thời hạn yêu cầu của bạn, bạn có thể làm đơn đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ví dụ thanh tra khoa học và công nghệ, quản lý thị trường...xử lý hành vi xâm phạm.

- Có một thực tế là các nhà khoa học tại các viện nghiên cứu, trường Đại học hiện nay rất ngại đăng ký SHTT, xin cho biết xuất phát từ nguyên nhân nào? Hướng giải quyết? (Lưu Thị Huệ, 39, tuổi, 39 tuổi, Nam , , Yên Vinh- Thanh Lâm- Mê Linh- Hà Nội)

- Ông Trương Nam Hải:  Theo tôi nghĩ, nguyên nhân của việc này gồm các vấn đề chính sau:

- Sự hiểu biết, nhận thức của các nhà KH về ý nghĩa, giá trị thực tiễn, yêu cầu trình bày, thể hiện nội dung cần được bảo hộ của đơn đăng ký SHTT chưa thấu đáo.

- Thủ tục hành chính cũng như chuyên môn để đơn này được chấp nhận như một đơn hợp lệ không đơn giản đối với các nhà KH, cho nên các tác giả nhiều khi mất thời gian làm đi làm lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ đăng ký SHTT.

- Bản thân các nhà KH, các tác giả khi có ý định đăng ký vẫn chưa nhìn thấy rõ giá trị ứng dụng của nó vào các sản phẩm cụ thể.

- Về khía cạnh quản lý, các cơ quan, đơn vị có cán bộ muốn đăng ký SHTT thì chưa có những biện pháp hỗ trợ cho các nhà KH đăng ký bảo hộ các sản phẩm trí tuệ tạo ra một cách hiệu quả. Vì vậy, để khuyến khích các nhà KH tích cực đăng ký bảo hộ các kêt quả nghiên cứu của mình thì các cơ quan, đơn vị cần có bộ phận chuyên môn nắm rõ các thủ tục cũng như các yêu cầu đối với việc đăng ký bảo hộ để hỗ trợ các nhà KH đăng ký hiệu quả.

Các cơ quan cũng cần xây dựng những quy chế về quản lý tài sản trí tuệ, trong đó có yếu tố về quyền lợi của cơ quan cũng như tác giả để họ thấy được những lợi ích khi đăng ký bảo hộ SHTT. Bên cạnh đó, bản thân các nhà KH cũng cần phải tìm hiểu kỹ hơn các thủ tục cũng như các cách thức cần khi mình muốn trình bày, thể hiện những nội dung cần bảo hộ trong hồ sơ đăng ký của mình.

- Xin hỏi lãnh đạo cục SHTT, việc đăng kí nhãn hiệu có phải là bắt buộc không? - (Mai Hương, 35 tuổi, Nữ , Maihuong@yahoo.com)

- Ông Trần Việt Hùng: Quyền đối với nhãn hiệu là quyền dân sự. Vì vậy, không bắt buộc các doanh nghiệp hoặc các chủ thể phải đăng ký nhãn hiệu khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Tuy nhiên, việc không đăng ký hoặc việc chậm trễ đăng ký nhãn hiệu sẽ không thực hiện được việc xác lập quyền sở hữu của doanh nghiệp đối với nhãn hiệu đó.

Lúc đó, có thể xảy ra những nguy cơ sau đây: gặp khó khăn trong khai thác nhãn hiệu, ví dụ như trong thủ tục quảng cáo nhãn hiệu, chuyển nhượng, lixăng nhãn hiệu; không có cơ sở pháp lý để kiện cáo hoặc yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý các vi phạm đối với nhãn hiệu của mình; không có cơ sở gốc để đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài trong trường hợp hàng hóa của mình có nhu cầu bảo hộ ở nước ngoài cho hàng xuất khẩu.

Để tránh những nguy cơ trên xảy ra, lời khuyên là doanh nghiệp nên đăng ký bảo hộ cho tất cả nhãn hiệu nào mình đang sử dụng, trong trường hợp có khó khăn về tài chính thì nên chọn lựa đăng ký những nhãn hiệu quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của mình.

- Tình trạng sao chép trong văn hóa nghệ thuật đang ngày càng diễn ra phổ biến. Phải chăng vấn đề SHTT trong lĩnh vực này đang bị xem nhẹ? - (Đỗ Thế Dũng, 28 tuổi, Nam , Gia Lâm, Hà Nội)

- Ông Trần Văn Hải:  Trước hết câu hỏi mà bạn nêu ra thuộc lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, chúng được điều chỉnh bởi Công ước Berne 1886 về bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật, Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam. Theo pháp luật Việt Nam, chúng được bảo hộ:

- Quyền nhân thân không thể chuyển giao, bao gồm quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên đối với tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho phép người khác xuyên tạc tác phẩm, gây phương hại đến uy tín và danh dự của tác giả. Các quyền này được bảo hộ vĩnh viễn và chỉ thuộc về tác giả (kể cả trong trường hợp tác giả không là chủ sở hữu tác phẩm).

- Quyền nhân thân có thể chuyển giao: quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.

Quyền tài sản đối với tác phẩm (ví dụ quyền cho làm tác phẩm phái sinh, quyền sao chép tác phẩm...).  Các quyền này thuộc về chủ sở hữu tác phẩm được bảo hộ có thời hạn theo quy định của pháp luật. 

Việc sao chép tác phẩm nghệ thuật đã vi phạm điều 20.1.c Luật SHTT vì đã xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm.

Có hai khả năng sao chép xảy ra: sao chép nguyên văn; sao chép một phần (nhái tác phẩm). Các hành vi này, ngoài việc vi phạm điều 20.1.c như vừa nói, thì còn vi phạm nguyên tắc: "Tính nguyên gốc của tác phẩm".

Thực tế chúng ta có thể gặp hiện tượng sao chép tác phẩm nghệ thuật đang diễn ra ngày càng phổ biến, đáng tiếc rằng nó lại diễn ra ngay tại thủ đô Hà Nội (chúng ta có thể kiểm chứng nhận định này trên đường Nguyễn Thái Học). Pháp luật về SHTT đã giao cho thanh tra thuộc ngành Văn hóa, thể thao và du lịch cùng với một số cơ quan có thẩm quyền khác xử lý các hành vi nói trên.
 
- Hầu hết những công trình nghiên cứu khoa học của Việt Nam, kể cả những đề tài thuộc Chương trình KHCN trọng điểm cấp nhà nước đều ít có tính mới so với sáng chế cùng loại của thế giới, thậm chí tương đương trình độ một vài nước trong khu vực đã được coi là thành công? Theo ông nguyên nhân vì sao? - (Kieuanh31@gmai.com, 31 tuổi, Nữ , Hà Nôi)

- Ông Trương Nam Hải: Hiện nay chúng ta vẫn có rất nhiều đề tài có các tính mới so với các công trình nghiên cứu của thế giới, tuy nhiên, vẫn còn không ít những đề tài mang tính lặp lại.

Thực ra hiện nay ở Việt Nam, trình độ về KH-CN còn thấp so với thế giới, chúng ta cũng đang trong giai đoạn học hỏi công nghệ của thế giới, nên việc nghiên cứu lại hay bắt chước các công nghệ trên thế giới là một bước đi cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu này, mục đích là nghiên cứu để làm cho các công nghệ của thế giới phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Chính những điểm làm cho phù hợp này là những điểm mới, điểm bổ sung cho những công nghệ hiện có. Và đây cũng là một trong những mục đích của đề tài nghiên cứu ở Việt Nam. Cũng có thể xem, đây là những thành công của các đề tài.

Để có những kết quả lớn hơn sau những giai đoạn học hỏi, Việt Nam cần tiến xa hơn nữa và đầu tư vào những nghiên cứu cơ bản để tạo ra công nghệ mới. Đây là nhiệm vụ của giai đoạn tới mà chúng ta phải đầu tư nhiều hơn nữa.

Ông Trần Văn Hải, Chủ nhiệm khoa Khoa học Quản lý trường Đại học KHXHNV, Đại học Quốc gia HN tại buổi giao lưu. (Ảnh: Hồng Quân)

- Giảng viên, nghiên cứu viên của viện nghiên cứu, trường đại học đăng ký SHTT, lãnh đạo viện, trường có hỗ trợ gì không? Hỗ trợ như thế nào? - (Bằng Giang, 61 tuổi, Nam , Tuy Hòa- Phú Yên)

- Ông Trương Nam Hải: Tại Viện KH-CN Việt Nam, đã có những bộ phận trực thuộc ban Ứng dụng triển khai công nghệ nhằm hỗ trợ các nhà KH các thủ tục cần thiết để đăng ký bảo hộ các kết quả nghiên cứu. Hàng năm, Viện KH-CN Việt Nam đã dành một khoản kinh phí để hỗ trợ cho các tác giả có sản phẩm trí tuệ được bảo hộ cũng như các công trình công bố trên các tạp chí thế giới và trong nước.

- Hiện nay, tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ, đang diễn ra ngày càng phổ biến. Dường như hình phạt đối với những vi phạm này có vẻ không thấm vào đâu so với lợi nhuận từ hành vi vi phạm trên? Xin hỏi, sắp tới, cục SHTT sẽ có những biện pháp cụ thể nào để khắc phục tình trạng này? - (Trần Điệp, 45 tuổi, Nam , Buôn Mê Thuột)

- Ông Trần Việt Hùng: Xâm phạm SHTT diễn ra phức tạp tại Việt Nam và trên phạm vi toàn cầu. Các kết quả xử lý vi phạm đã có những tiến bộ song vẫn không làm giảm được tỷ lệ vi phạm ở nước ta. Để khắc phục tình trạng này, cần sự nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan liên quan cũng như từ phía doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Luật pháp Việt Nam hiện nay đã đáp ứng với tiêu chuẩn quốc tế trong việc bảo vệ quyền SHTT. Tuy nhiên, công tác thực thi thì vẫn còn thiếu hiệu quả. Luật SHTT quy định các vi phạm quyền SHTT, làm hàng giả.... sẽ bị xử lý về dân sự, hành chính hoặc thậm chí là cả hình sự.
 
Tuy nhiên, có một thực tế là các vi phạm chưa được giải quyết một cách kịp thời, mức phạt nhiều lúc thấp hơn quy định nên thiếu tính răn đe, sự quan tâm của các cơ quan thực thi đối với việc xử lý các vi phạm chưa cao do bị quá tải trong việc xử lý các vụ việc thông thường khác, trình độ của cán bộ thực thi và sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi chưa tốt.

Tỷ lệ các vụ việc vi phạm quyền SHTT được xử lý bằng biện pháp hành chính chiếm đến hơn 90%, các vụ xử tại tòa chưa đến 10% nên tuy xử lý nhiều nhưng tính răn đe vẫn còn thấp. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp chưa mặn mà hợp tác với các cơ quan thực thi khi xảy ra vi phạm SHTT của mình, người tiêu dùng vẫn còn hiện tượng chấp nhận mua bán hàng nhái, hàng giả với giá rẻ.

Để cải thiện tình hình, cần khắc phục những tồn tại trên, đặc biệt trong giai đoạn 2011 - 2015, Chương trình hỗ trợ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp (Chương trình 68) của Chính phủ sẽ tập trung vào một trong những nội dung quan trọng, đó là nâng cao hiểu biết của toàn xã hội về bảo hộ quyền SHTT.

- Trong những năm gần đây, nhiều sinh viên có các công trình khoa học đạt giải thưởng cao. Tuy nhiên, do ít có điều kiện tham gia vào lĩnh vực SHTT nên những công trình đó không được bảo vệ và đã xảy ra tình trạng công trình khoa học đó của SV bị “ăn cắp”. Trường đã, đang và sẽ những biện pháp gì để ngăn chặn tình trạng trên để khuyến khích sinh viên nghiên cứu khoa học? - (Lại Đức Nghĩa, 55 tuổi, Nữ , Long Biên, Hà Nội)

 - Ông Trần Văn Hải: Các công trình nghên cứu khoa học (NCKH) của sinh viên, trước hết, nó phải được coi là tác phẩm khoa học được bảo hộ quyền tác giả, sau nữa, căn cứ vào tính chất đặc thù nó có thể được bảo hộ một số quyền trong nhóm các quyền sở hữu công nghiệp (ví dụ sáng chế, giải pháp hữu ích, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng công nghiệp...).

Về việc bảo hộ quyền tác giả đối với công trình NCKH của sinh viên: sinh viên chắc chắn có ba quyền sau: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên đối với tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho phép người khác sửa chữa tác phẩm..., trong đó cần lưu ý người hướng dẫn khoa học có thể yêu cầu sinh viên sửa chữa tác phẩm ở giai đoạn tác phẩm chưa được công bố.

Về quyền sở hữu đối với công trình NCKH của sinh viên vẫn đang còn vướng mắc, ví dụ việc nhà trường hỗ trợ một số tiền (rất nhỏ) để sinh viên NCKH có được coi là người đầu tư tài chính cho sinh viên NCKH hay không. Nếu việc hỗ trợ được coi là đầu tư tài chính cho sinh viên NCKH thì quyền tài sản đối với công trình nghiên cứu này thuộc về nhà trường. Trong trường hợp này, nhà trường có quyền công bố tác phẩm, sao chép tác phẩm...

Nếu kết quả nghiên cứu của sinh viên là một giải pháp kỹ thuật đạt đủ ba điều kiện: tính mới, trình độ sáng tạo, khả năng áp dụng quy mô công nghiệp thì giải pháp này có thể được cấp bằng độc quyền sáng chế. Quyền nộp đơn yêu cầu Cục SHTT cấp bằng độc quyền sáng chế cho giải pháp kỹ thuật là kết quả NCKH của sinh viên thuộc về chủ sở hữu tác phẩm.

Nếu kết quả nghiên cứu được Cục SHTT cấp bằng độc quyền sáng chế thì chủ sở hữu sáng chế có quyền ngăn chặn người khác, hoặc yêu cầu các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm đối với sáng chế.

Chúc bạn có nhiều kết quả nghiên cứu đạt đủ các điều kiện để được cấp bằng độc quyền sáng chế

Cục truởng Cục SHTT Trần Việt Hùng. (Ảnh Hồng Quân)

- Là doanh nghiệp có nhiều sáng chế, giải pháp đi vào cuộc sống, công ty Tân Trường Sơn có nhận được những hỗ trợ như thế nào từ Cục SHTT  để phát triển khả năng sáng tạo của công ty? - (Thu Hà, 36 tuổi, Nữ , Mê Linh- Hà Nội)

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Đối với một doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh như Tân Trường Sơn, Cục sở hữu trí tuệ đã có những hỗ trợ thiết thực cho hoạt động sáng tạo của doanh nghiệp. 

Thứ nhất, Cục đã giúp đỡ về mặt pháp lý, xác nhận sáng tạo, đánh giá đúng năng lực sáng tạo của doanh nghiệp, tư vấn cho các cơ quan chức năng trong quá trình xảy ra tranh chấp bản quyền. Thứ hai, Cục cũng định hướng đào tạo, tạo ra môi trường để doanh nghiệp giao lưu, học hỏi với các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Cụ thể, cuối năm vừa qua, công ty Tân Trường Sơn đã có cơ hội giao lưu, trao đổi kinh nghiệm với nhiều doanh nghiệp trên thế giới về sở hữu trí tuệ tại Hàn Quốc. Trong nước, Cục cũng thường xuyên tổ chức những buổi hội thảo để các doanh nghiệp trang bị thêm kiến thức cập nhật về sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo.

- Xin cho biết, chúng tôi là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chúng tôi muốn thành lập hẳn một phòng nghiên cứu khoa học, nếu có sản phẩm được bảo hộ quyền SHTT thì chúng tôi sẽ được những lợi ích như thế nào? - (Lê Nam,, 33 tuổi, Nam , Đông Anh- Hà Nội)

- Ông Trương Nam Hải: Các bạn sẽ có những lợi ích sau:

- DN sẽ là chủ sở hữu của các sản phẩm trí tuệ được bảo hộ.

- Được quyền sử dụng và chuyển giao công nghệ.

- Được hưởng quyền lợi từ việc tạo ra các sản phẩm trí tuệ này.

- Tăng vị thế, uy tín của doanh nghiệp với các đối tác. Họ dễ ký kết các hợp đồng với các sản phẩm được bảo hộ.

- Tôi được biết, các địa phương (trừ Hà Nội, TPHCM) không có nhiều hồ sơ đăng ký SHTT? Vậy nguyên nhân do đâu? Cục SHTT có hướng giúp đỡ các địa phương như thế nào? - (Nguyễn Thuỷ, 42 tuổi, Nữ , Giao Thuỷ, Nam Định)

- Ông Trần Việt Hùng: Thực tế là không chỉ Hà Nội và TP HCM mà một loạt địa phương khác như Đà Nẵng, Hải Phòng, Đồng Nai, Bình Dương.... cũng có rất nhiều đơn đăng ký SHTT. Không thể phủ nhận rằng, ở những địa phương có công nghiệp, thương mại phát triển thì có nhiều đơn xin đăng ký. Tuy vậy, thời gian vừa qua cũng ghi nhận sự cố gắng của nhiều địa phương, kể cả vùng sâu vùng xa đã đẩy mạnh hoạt động về SHTT dựa trên những lợi thế hoặc đặc điểm kinh tế của mình.

Cục SHTT đã và sẽ phối hợp tổ chức các lớp huấn luyện, hội thảo về SHTT, phối hợp tuyên truyền về SHTT không chỉ ở các phương tiện truyền thông cấp Trung ương mà cả địa phương. Hiện nay có 23 tỉnh có chương trình tuyên truyền "SHTT và cuộc sống" trên đài phát thanh truyền hình địa phương.

Các sở KH-CN địa phương cũng có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp về kiến thức cũng như phương tiện để đăng ký bảo hộ quyền SHTT. Trong khuôn khổ chương trình 68 hỗ trợ doanh nghiệp Cục SHTT phối hợp với doanh nghiệp hỗ trợ các địa phương thực hiện một loạt dự án xây dựng, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ, trong đó có các chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận để bảo hộ các đặc sản của địa phương.

Nhà khoa học tại trung tâm LNTđang thí nghiệm đèn LED

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc, Công ty Tân Trường Sơn có thể chia sẻ kinh nghiệm ứng phó với hàng gian, hàng giả, hàng nhái... xâm phạm quyền SHTT ở đơn vị của mình? - (Trần Trúc, 33 tuổi, Nam , Phú Nhuận - TPHCM)

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, cũng như góp phần làm lành mạnh hóa thị trường, công ty Tân Trường Sơn đã phối kết hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng như: Cục Sở hữu trí tuệ, Viện giám định sở hữu trí tuệ, Công an kinh tế, quản lý thị trường, Hải quan trong việc giải quyết các vụ tranh chấp liên quan đến tài sản sở hữu trí tuệ.

Công ty đưa ra khuyến cáo cho người tiêu dùng về cảm quan của sản phẩm, như mẫu mã, độ sắc nét, màu sắc, chữ điện tử trên sản phẩm, bao bì, bao gói, địa chỉ rõ ràng. Thời gian gần đây, công ty chúng tôi đã áp dụng dán tem chống hàng giả do Viện Khoa học hình sự- Bộ Công an cung cấp, nhằm ứng phó với hàng nhái, hàng giả.

Các hoạt động này không chỉ nhằm tác dụng bảo vệ quyền lợi của chính công ty chúng tôi mà còn tạo ra động lực thúc đẩy các doanh nghiệp khác ý thức rõ hơn vai trò của việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các tài sản trí tuệ.

- Tôi được biết, nếu như trước đây hàng năm Cục SHTT chỉ cấp được vài ba văn bằng về sáng chế, về giải pháp hữu ích thì cho đến những năm gần đầy số lượng sáng chế, giải pháp hữu ích của người Việt Nam cũng tăng lên đến số lượng hàng trăm…tuy nhiên so với đơn đăng ký sáng chế nước ngoài đăng ký bảo hộ tại Việt Nam vẫn còn thấp. Phải chăng, Doanh nghiệp và các nhà quản lý chưa thực sự quan tâm đến vấn đề bảo hộ SHTT? - (nguyên thi uyen, 27 tuổi, Nữ , nttuyen@most.gov.vn)

- Ông Trần Việt Hùng: Đúng là trong giai đoạn trước năm 1990, số lượng đơn đăng ký sáng chế của người trong nước và nước ngoài là rất thấp. Từ năm 2000, khi Việt Nam hội nhập sâu và rộng vào nền kinh tế thế giới, số lượng đơn đăng ký nộp hàng năm tăng lên rất nhanh.
 
Riêng năm 2010, có hơn 3.200 đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích nộp tại Cục SHTT. Số lượng đơn đăng ký của người trong nước cũng tăng đáng kể, tuy nhiên, cũng chỉ chiếm dưới 10% tổng số đơn đăng ký. Hơn 90% đơn đăng ký là của người nước ngoài, hầu hết là từ các nước phát triển, đặc biệt là Hoa Kỳ và Nhật Bản. Sở dĩ số lượng đơn đăng ký sáng chế của ta còn thấp có thể nêu các nguyên nhân sau đây.

Nền KH-CN của chúng ta đang phát triển ở mức thấp nên thiếu những thành quả công nghệ đạt tiêu chuẩn sáng chế. Ngoài ra, các nhhà sáng chế, doanh nghiệp chưa thật hiểu biết về bảo hộ SHTT cũng như thủ tục đăng ký sáng chế, kể cả việc thiếu quan tâm đến bảo hộ các kết quả sáng tạo của mình.

Hệ thống bảo hộ SHTT của ta tuy có tiến bộ nhưng chưa thật hiệu quả cũng gây quan ngại cho các nhà sáng chế ngại đăng ký vì sợ vi phạm mà lại thiếu biện pháp triển khai hiệu quả. Việc thiếu các quy định cụ thể về định giá tài sản trí tuệ cũng làm giảm khả năng thương mại hóa các sáng chế và do đó, không tạo được động lực cần thiết. Cục SHTT đang phối hợp với cơ quan liên quan cố gắng khắc phục các tồn tại nêu trên.

- Hiện nay, việc quản lí các tác phẩm nghệ thuật như bài hát, ảnh nghệ thuật còn khá nhiều bất cập, dẫn đến nhiều vụ kiện cáo về vi phạm bản quyền tác giả. Theo ông, cần có những biện pháp gì khắc phục? - (nguyễn thị hiền lương, 41 tuổi, Nam , Hà Nam, hien@gmail.com)

- Ông Trần Văn Hải: Các tác phẩm nghệ thuật được hiểu là: tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc, tác phẩm hội họa, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm kịch, tác phẩm múa, tác phẩm điện ảnh...

Trước hết, tôi xin trả lời về tác phẩm âm nhạc (một trong các loại hình nghệ thuật) mà câu hỏi của bạn yêu cầu. Tác phẩm âm nhạc được bảo hộ quyền tác giả như tôi vừa trả lời câu hỏi của bạn Đỗ Thế Dũng. 

Hiện tượng xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc thường diễn ra ở các trường hợp sao chép nguyên văn phần nhạc, sao chép một phần phần nhạc, nhái lời (nhạc chế) mà không được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm.

Trường hợp sao chép một phần hoặc toàn bộ phần nhạc đã vi phạm điều 20.1.c Luật SHTT, vì đã xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm (tôi nhấn mạnh quyền của chủ sở hữu tác phẩm), hành vi này chỉ xâm phạm quyền của tác giả trong trường hợp tác giả đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm.

Trường hợp nhái lời (ví dụ nhạc chế) lại vi phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm... theo quy định tại điều 19.4 Luật SHTT, quyền này chỉ thuộc về tác giả (kể cả trong trường hợp tác giả không là chủ sở hữu tác phẩm).

Sang ý thứ hai trong phần một của câu hỏi, đối với trường hợp ảnh nghệ thuật, việc xâm phạm quyền tác giả thường xảy ra: vẽ tranh trên nền một bức ảnh nghệ thuật đã được công bố. Trường hợp này đã vi phạm nguyên tắc "Tính nguyên gốc của tác phẩm" trong việc bảo hộ quyền tác giả.

Pháp luật Việt Nam đã giao cho cơ quan Văn hóa, thể thao và du lịch cùng các cơ quan có thẩm quyền khác quản lý đối với tác phẩm nghệ thuật trong đó có tác phẩm âm nhạc và ảnh nghệ thuật.

Mặt khác, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc Việt Nam là một trong các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan nhận ủy quyền của các nhạc sĩ để bảo vệ họ trong trường hợp tác phẩm âm nhạc của họ bị chủ thể khác xâm phạm quyền tác giả.

- Làm thế nào để các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà quản lý nhận thấy việc đăng ký và sử dụng SHTT có ý nghĩa thiết thực? (Nguyễn Hồ Nam, Hà Nội, 45 tuổi) - (Trần Anh Thư, 21 tuổi, Nữ , Tp Hồ Chí Minh)

- Ông Trương Nam Hải: Thực ra, để các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà quản lý nhận thấy việc đăng ký và sử dụng SHTT là quan trọng, có ý nghĩa và thiết thực, thì phía Nhà nước cần tạo được một môi trường pháp lý và thực tiễn phù hợp để đảm bảo cho các hoạt động SHTT này diễn ra một cách hiệu quả nhất. Cụ thể, bên cạnh hệ thống phát luật về SHTT đầy đủ, cần phải có một hệ thống thực thi một cách có hiệu quả hệ thống pháp luật đó. Trong đó, một việc có ý nghĩa cực kỳ quan trọng là tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân cũng như của các chủ thể SHTT về việc tôn trọng quyền SHTT, cũng như ý nghĩa và lợi ích của việc bảo hộ quyền SHTT.

Đối với chủ thể SHTT, điều quan trọng là phải biết khai thác và quản lý sản phẩm trí tuệ được bảo hộ một cách hiệu quả và mang tính thực tiễn. Bởi khi sản phẩm được đăng ký bảo hộ thì mới ở mức khẳng định, xác lập quyền, còn để sản phẩm đó có ý nghĩa trên thực tế, bản thân chủ thể phải có biện pháp hiệu quả để khai thác, cũng như quản lý, bảo vệ các sản phẩm trí tuệ của mình.

- Xin hỏi lãnh đao đại diện Công ty Tân Trường Sơn, xin quý công ty cho biết kinh nghiệm khi đưa một sáng chế vào cuộc sống ? - (LiLi Trần, 37 tuổi, Nữ , Tranlii@yahoo.com)

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Thời gian qua, công ty đã đăng ký xác lập quyền SHTT thông quan nộp đơn vào Cục sở hữu trí tuệ trong các lĩnh vực sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp. Trong ba lĩnh vực này, có thể được coi như là "kiềng ba chân" để công ty đứng vững và ngày càng phát triển.

Đối với sáng chế và giải pháp hữu ích, đây là những giải pháp kỹ thuật để tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, có tính năng vượt trội, giá thành phù hợp với điều kiện kinh tế của người tiêu dùng, phù hợp với điều kiện thời tiết, khí hậu của Việt Nam.

Khi đưa một sáng chế vào thực tiễn, phải tính đến các sản phẩm cũ đang hiện diện trên thị trường, phải phân tích tính năng kỹ thuật của sáng chế, chọn thời điểm thích hợp, lựa chọn thị trường tiềm năng và cách thức quảng bá phù hợp.

- Theo quy định của Luật SHTT, một sáng chế chỉ được cấp Bằng độc quyền khi mô tả để người có trình độ tương đối có thể hiểu được, nhưng như vậy tác giả sẽ đứng trước nguy cơ bị đánh cắp sáng chế. Vậy, tác giả có thể bảo vệ sáng chế của mình bằng cách nào? - (Tuấn Phạm, 49 tuổi, Nam , Cần Thơ)

- Ông Trần Việt Hùng: Việc bộc lộ sáng chế (thông qua việc công bố đơn đăng ký bảo hộ) để người có trình độ trung bình trong lĩnh vực tương ứng có thể hiểu được là việc làm cần thiết và đảm bảo tính công bằng trong vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Một sáng chế được cấp bằng độc quyền, chủ sáng chế đó sẽ có quyền độc quyền sử dụng sáng chế  đó trong thời hạn 20 năm, đó là một tài sản có giá trị. Vì vậy, để đảm bảo sự hài hòa về mặt lợi ích đối với xã hội, đổi lại, chủ sở hữu bằng độc quyền sáng chế sẽ phải bộc lộ sáng chế để mọi người trong xã hội đều có cơ hội biết rằng đã tồn tại một sáng chế như thế, do vậy, những người khác sẽ tránh được việc đầu tư nghiên cứu giải pháp kỹ thuật trùng hoặc không khác biệt đáng kể, xã hội sẽ tránh được tốn kém do việc nghiên cứu trùng lặp.

Ông không nên quá lo lắng về việc bị đánh cắp sáng chế vì khi được cấp bằng độc quyền sáng chế ông có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý khi phát hiện người khác "đánh cắp sáng chế" - có hành vi xâm phạm quyền đối với sáng chế đã được bảo hộ của mình.

Để bảo vệ sáng chế ông có thể lựa chọn một trong hai cách:

- Bảo hộ dưới dạng bí mật kinh doanh: trường hợp này tự ông phải thực hiện các biện pháp bảo mật và chỉ có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý người có hành vi xâm phạm quyền của mình khi ông đã thực hiện việc bảo mật theo luật định.

- Bảo vệ bằng cách đăng ký sáng chế, nếu thỏa mãn điều kiện luật định ông sẽ được cấp bằng độc quyền sáng chế và có quyền độc quyền trong 20 năm. Trong thời hạn này ông có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý người có hành vi xâm phạm sáng chế, đổi lại sáng chế của ông sẽ được công bố cho toàn xã hội.

- Cục đã làm gì để thúc đẩy các doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu sáng tạo? kết quả ra sao? - (Trung Thành, 32 tuổi, Nam , Nghĩa Lộ- Yên Bái)

- Ông Trần Việt Hùng: Cục đã triển khai các hoạt động tuyên truyền phổ biến pháp luật sở hữu trí tuệ, vai trò của hệ thống SHTT đối với việc bảo hộ các kết quả nghiên cứu, sáng tạo để các tổ chức, cá nhân chủ động tiến hành các biện pháp bảo hộ tài sản trí tuệ của mình.

Bên cạnh đó, Cục cũng đã thành lập các đơn vị tư vấn hỗ trợ bảo hộ các kết quả nghiên cứu (như Trung tâm hỗ trợ tư vấn, Văn phòng đại diện của Cục tại TP HCM và Đà Nẵng).

Các doanh nghiệp được cung cấp thông tin SHTT, tư vấn hướng dẫn thủ tục đăng ký xác lập quyền, hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu vào áp dụng thông qua Chương trình 68. Kết quả là đơn đăng ký sáng chế của người Việt Nam có xu hướng tăng trong những năm gần đây, trung bình hơn 10% một năm.

Nghiên cứu khoa học

- Vai trò của Viện, trường như thế nào đối với việc giảng dạy về SHTT, nghiên cứu sáng tạo của sinh viên hiện nay? Kết quả đạt được là gì? - (Minh Cường, 29 tuổi, Nam , Mê Linh - Hà Nội)

Ông Trần Văn Hải: Tôi xin trả lời ý thứ nhất trong phần một câu hỏi của bạn, còn ý thứ hai bạn có thể tìm thấy trong phần trả lời của tôi đối với câu hỏi của bạn Lại Đức Nghĩa.

Ngành giáo dục và đào tạo rất quan tâm đến việc giảng dạy SHTT, trước hết là trong các trường đại học, cao đẳng. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quyết định số 78/2008 về quản lý tài sản trí tuệ trong các trường đại học, đồng thời Bộ cũng chỉ đạo việc tiến hành và nghiệm thu 5 đề tài trọng điểm cấp Bộ để biên soạn tài liệu giảng dạy về SHTT trong các khối, ngành khác nhau.

Một số trường ĐH đã rất tích cực trong việc đưa SHTT vào giảng dạy. Có thể kể đến đại học Luật Hà Nội, đại học Bách Khoa Hà Nội, khoa Luật ĐHQG HN, đại học KHXH-NV Hà Nội, đại học Khoa học Huế, đại học Luật TP HCM, đại học Quốc gia TP HCM...  Trường đại học KHXH-NV Hà Nội, đại học Luật TP HCM đã đào tạo chuyên sâu về SHTT.

Ngày 4/1/2010, Bộ KH-CN đã ra quyết định số 04/2010 về việc công nhận chương trình đào tạo về SHTT của hai trường đại học này đạt yêu cầu để thi đại diện sở hữu công nghiệp.

- Tôi nghiên cứu, thiết kế và chế tạo ra được một chiếc máy tách vỏ lạc. Sau khi đưa ra thị trường, thấy hàng bán chạy tôi mới nghĩ đến việc đăng ký bảo hộ bản quyền. Trong trường hợp của tôi có thể yêu cầu bảo hộ ở cơ quan nào, thủ tục như thế nào? - (Nguyễn Văn Thanh, 58 tuổi, Nam , Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

Ông Trần Việt Hùng: Nếu tôi hiểu đúng thì có thể  ông mong muốn được bảo hộ độc quyền cho máy tách vỏ lạc do ông tạo ra, lời khuyên của tôi là ông nên căn cứ vào chính sản phẩm và nhu cầu của mình để xác định hình thức bảo hộ cho phù hợp:

- Nếu chiếc máy của ông được tạo ra nhờ giải pháp kỹ thuật sáng tạo, có khả năng bảo hộ với danh nghĩa là sáng chế hoặc giải pháp hữu ích thì ông có thể đăng ký bảo hộ sáng chế hoặc giải pháp hữu ích;

- Nếu ông mong muốn bảo hộ hình dáng bên ngoài cho chiếc máy của mình thì ông có thể đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp;

- Ngoài ra, nếu ông muốn có một dấu hiệu để phần biệt sản phẩm của mình  với các sản phẩm khác để người tiêu dùng nhận biết và quyết định mua hàng của ông thì ông có thể đăng ký bảo hộ nhãn hiêu.

Chi tiết về điều kiện bảo hộ và thủ tục đăng ký từng đối tượng nêu trên,  ông có thể tìm hiểu tại website của Cục sở hữu trí tuệ theo địa chỉ www.noip.gov.vn hoặc có thể liên hệ với Trung tâm hỗ trợ và tư vấn, Cục SHTT tại địa chỉ 386 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội, điện thoại 04 3 5571843 để được hướng dẫn.

Tuy nhiên, một điểm quan trọng ông cần lưu ý là việc đưa hàng ra thị trường sản phẩm máy tách vỏ lạc có thể làm mất tính mới của sáng chế, giải pháp hữu ích hay kiểu dáng công nghiệp của ông. Và như vậy, máy tách vỏ lạc này sẽ không được bảo hộ sáng chế và kiểu dáng công nghiệp.

Trong mọi trường hợp, ông cần đăng ký bảo hộ sở hưũ công nghiệp trước khi đưa ra thị trường.

- Khi gia nhập WTO, các doanh nghiệp (DN) Việt Nam phải chấp nhận cuộc chơi sòng phẳng với các DN lớn trên thế giới. Nhưng do không tham gia SHTT nên các DN Việt Nam đang bị thất thế, ngay cả ở sân chơi trong nước và châu Lục. Quý vị có đồng ý như vậy không? - (nguyễn thị mai, 56 tuổi, Nam , mainguyen@gmail.com.vn)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Trước tiên, tôi đồng ý với nhận định của bạn về việc DN Việt Nam bị thất thế do không tham gia sở hữu trí tuệ.

Như các bạn đã biết, thế giới đang sống trong những thập niên của thế kỷ 21, thập niên chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của hàng loạt phát kiến khoa học, kỹ thuật, thập niên bùng nổ các phát minh về công nghệ thông tin truyền thông, internet, thương mại điện tử, điện thoại di động... giúp con người và các quốc gia trên khắp hành tinh ngày càng gần nhau hơn. Không thể phủ nhận sở hữu trí tuệ đang đóng một vai trò quan trọng là một trong số các công cụ thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và kinh tế-xã hội.

Có thể đưa ra một ví dụ như sau, vừa qua công ty chúng tôi có tham gia đấu thầu dự án do chủ đầu tư và giám sát thi công là người nước ngoài. Trong quá trình kiểm tra năng lực nhà cung cấp, họ đã đánh giá rất cao những sáng chế, giải pháp kỹ thuật do chúng tôi đưa ra và đây cũng chính là điều kiện quan trọng giúp công ty Tân Trường Sơn trúng thầu. Điều đó cho thấy việc đăng ký xác lập sở hữu trí tuệ quan trọng như thế nào đối với doanh nghiệp.

Tổng biên tập báo Đất Việt (trái) tặng hoa Cục trưởng Trần Việt Hùng. (Ảnh: Hồng Quân)

 - Được biết, Viện Công nghệ sinh học (CNSH) đã có nhiều sáng chế, giải pháp hữu ích được bảo hộ. Tôi muốn hỏi ông kết quả thương mại hóa các đối tượng này như thế nào? (Nguyễn Văn Bảy, Hà Nội, 43t) - (Đức Thịnh, 46 tuổi, Nam , Thanh Lâm- Mê Linh- Hà Nội)

Ông Trương Nam Hải: Đúng là Viện CNSH là một trong những viện có nhiều đăng ký bảo hộ SHTT. Trong số đó, có một số giải pháp hữu ích đã được chuyển giao hiệu quả cho các DN để đưa vào ứng dụng công nghiệp. Ví dụ, chế phẩm tiêu giảm độc Naturenz dùng cho người bị nhiễm độc hóa chất mãn tính đã được Viện CNSH hợp tác với công ty Dược phẩm Hậu Giang sản xuất và đưa ra thị trường.

Tuy nhiên, do nhiều lý do như các nhà khoa học chỉ thông thạo về chuyên môn nhưng còn hạn chế am hiều về thị trường cũng như việc chưa tìm được các đối tác phù hợp để chuyển giao..., nên vẫn còn nhiều giải pháp hữu ích chưa được triển khai ứng dụng trên quy mô lớn.
 
Về phía Viện, chưa có những hình thức tổ chức phù hợp (VD: DN Spin off - DN khởi nghiệp từ các công nghệ được bảo hộ) để thúc đẩy việc thương mại hóa các sản phẩm SHTT.

- Trong thời gian tới, Cục SHTT có biện pháp gì để nâng cao ý thức cho người dân, doanh nghiệp về SHTT? - (Vân hà, 27 tuổi, Nữ , vanha@gmail.com)

- Ông Trần Việt Hùng: Cục SHTT tiếp tục đẩy mạnh thực hiện nội dung tuyên truyền, nâng cao nhận thức về SHTT trong khuôn khổ Chương trình 68: phối hợp với các Sở KH-CN các địa phương xây dựng phát sóng chương trình "Sở hữu trí tuệ và cuộc sống" trên tất cả các đài truyền hình địa phương. Tổ chức các khóa đào tạo cho các doanh nhân, cán bộ quản lý SHTT, cán bộ các cơ quan bảo đảm thực thi quyền SHTT...

Cục cũng sẽ chủ động tổ chức các hoạt động tuyên truyền về SHTT nhân kỷ niệm Ngày 26/4, tổ chức các khóa đào tạo huấn luyện về SHTT, phát hành các tài liệu, tờ rơi, ấn phấm băng, đĩa tuyên truyền tới các đối tượng công chúng khác nhau. 

- Tôi được biết, nhờ có bảo hộ sở hữu trí tuệ, các nhà sáng tạo mới tạo ra nhiều sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng… mới thúc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa các đối tượng sở hữu trí tuệ, tuy nhiên kinh phí cho một công trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tương đối cao cũng là một khó khăn đối với các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.Cục sẽ hỗ trợ gì về vấn đề này - (Nong Thi Thu Ha, 30 tuổi, Nữ , Hoang Mai, Ha Noi)

- Ông Trần Việt Hùng: Để thúc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa đối tượng SHTT, thông qua Chương trình 68, các doanh nghiệp có thể được hỗ trợ một phần kinh phí để đưa sáng chế, công nghệ của mình vào áp dụng trong thực tiễn. Thủ tục để được hỗ trợ có thể tham khảo trên trang web của Chương trình 68 (http://hotrotuvan.com.vn).

Sản phẩm bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh) được bảo hộ chỉ dẫn địa lý

- Tôi phải làm gì khi phát hiện sản phẩm nhái lại sản phẩm mà tôi đã được cấp chứng nhận sở hữu trí tuệ? Tôi có được đảm bảo quyền lợi trước những sản phẩm rất giống và chỉ sai khác một chi tiết rất nhỏ? Công ty Tân Trương Sơn có ý kiến gì? - (Trần Thủ Đức, 44 tuổi, Nam, dongnai@gmail.com)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Khi phát hiện sản phẩm nhái lại sản phẩm của bạn, theo tôi, trước hết bạn phải tìm hiểu kỹ nơi sản xuất, kho lưu giữ sản phẩm nghi là hàng nhái.

Theo Luật sở hữu trí tuệ mới được Quốc hội ban hành, không phải thông báo cho phía bên nghi là có sản phẩm làm nhái, bạn nên bí mật tìm cách lấy mẫu và trưng cầu giám định tại Viện giám định sở hữu trí tuệ.

Khi đã có kết quả giám định, nếu sản phẩm đó vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ sản phẩm của công ty bạn thì chắc chắn bạn được đảm bảo quyền lợi trước pháp luật.

- Lãnh đạo các trường đại học, viện nghiên cứu có tổ chức buổi tọa đàm về SHTT cho cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên không? Kết quả ra sao? - (Hữu Nghĩa, 30 tuổi, Nam , HN)

Ông Trần Văn Hải: Tôi không có thông tin về việc tổ chức các buổi tọa đàm khoa học do các trường đại học khác tiến hành, bởi vậy tôi chỉ xin dẫn chứng về trường hợp của Trường Đại học KHXH-NV Hà Nội (nơi tôi công tác).

Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội bắt đầu đào tạo về SHTT từ năm 2003, đến nay Trường đào tạo các loại hình: Cử nhân Khoa học quản lý chuyên ngành SHTT, Đào tạo cấp chứng chỉ C về Pháp luật và Nghiệp vụ SHTT.

Hằng năm, nhân dịp Ngày SHTT Thế giới 26/4, Trường đã tiến hành các Tọa đàm khoa học về SHTT. Tháng 2/2011 Trường phối với với Viện KAZ (Cộng hòa Liên bang Đức) tiến hành Hội thảo Khoa học quốc tế với Chủ đề Thực thi quyền SHTT ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO, hội thảo này đã tập hợp ý kiến của nhiều chuyên gia quốc tế và chuyên gia Việt Nam về SHTT.

Kết quả về nghiên cứu khoa học (NCKH) là: Trường đã tiến hành và nghiệm thu nhiều đề tài khoa học của cán bộ, giảng viên về SHTT. Công tác nghiên cứu khoa học của sinh viên về SHTT cũng được Nhà trường tiến hành, hằng năm đều tổ chức riêng một Hội nghị NCKH của sinh viên về SHTT.

Ngoài ra, Trường còn tiến hành tuyên truyền về SHTT thông qua các cuộc thi, đến nay, Trường đã tổ chức được 5 cuộc thi Nhà quản lý với SHTT, các cuộc thi này đã tập hợp sinh viên của các trường đại học, như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Thương mại, Học viện Tài chính, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học KHXH-NV Hà Nội...

- Xin hỏi Cục trưởng Cục SHTT: Được biết hiện nay thời gian xem xét đơn tại Cục SHTT khá dài, dài hơn nhiều so với quy định. Cục SHTT đã có những biện pháp gì để khắc phục vấn đề này? - (Vũ Mạnh Kha, 45 tuổi, Nam , Hà Nội)

- Ông Trần Việt Hùng: Tình trạng quá tải dẫn đến kéo dài thủ tục xem xét đơn là phổ biến ở tất cả các cơ quan SHTT của các nước. Để khắc phục tình trạng này, Cục SHTT tăng cường nhân lực, trang thiết bị và áp dụng công nghệ thông tin, tự động hóa vào quá trình xem xét đơn; chủ động hỗ trợ hướng dẫn lập hồ sơ đơn để tăng cường chất lượng đơn nộp vào Cục; giảm bớt thời gian thực hiện các thủ tục trao đổi để hoàn thiện đơn, nhất là về mặt hình thức.

- Cục SHTT đã có những giải pháp thế nào để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và đăng ký SHTT cho các viện nghiên cứu và trường đại học? Kết quả ra sao? - (Mai Linh, 32 tuổi, Nữ , Hùng Vương- Phúc Yên- Vĩnh Phúc)

- Ông Trần Việt Hùng: Nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và triển khai, Cục SHTT thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, đào tạo về sở hữu trí tuệ cho cán bộ các trường đại học, viện nghiên cứu, phục vụ tra cứu thông tin theo yêu cầu, hỗ trợ tư vấn về thủ tục xác lập quyền, hướng dẫn tra cứu, đánh giá xem các giải pháp kỹ thuật có bộc lộ dưới dạng thông tin sáng chế hay chưa nhằm tránh nghiên cứu trùng lặp và đánh giá khả năng bảo hộ của giải pháp.

Ngoài ra, trong khuôn khổ Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp phát triển tài sản trí tuệ (Chương trình 68), Cục SHTT đang triển khai thử nghiệm chương trình hỗ trợ các tác giả sáng chế tiến hành thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế đối với các kết quả nghiên cứu khoa học của mình.

Cũng theo chương trình 68, một số giải pháp, sáng chế đã được hỗ trợ để áp dụng vào thực tiễn sản xuất kinh doanh nhằm góp phần khai thác giá trị của sáng chế, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và cộng đồng. Để tham gia Chương trình, các đơn vị lập dự án áp dụng sáng chế/giải pháp hữu ích được bảo hộ độc quyền để xin hỗ trợ bằng kinh phí nhà nước theo Chương trình 68. Thông tin về thủ tục và cách thức tham gia các tổ chức, cá nhân có thể liên hệ Văn phòng Chương trình, Cục Sở hữu trí tuệ, 386 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội; ĐT: 04.5571843, 04.8583069 (198);   Fax: 04.5571843, Email: tthotrotuvan@noip.gov.vn; website: http://www.hotrotuvan.com.vn; http://www.noip.gov.vn.

- Xin hỏi lãnh đạo Cục Sở hữu trí tuệ. Xin ông cho biết, sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối nói chung và Việt Nam nói riêng với vai trò của sở hữu trí tuệ? - (Trần Đinh Hùng, 35 tuổi, Nam , TP, Hồ Chí Minh)

- Ông Trần Việt Hùng, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT):

Việt Nam và cộng đồng quốc tế cùng chung hiểu biết về vai trò của sở hữu trí tuệ. SHTT hiện nay là một trong những cột trụ của thương mại quốc tế, kể cả đa biên lẫn song phương. Các sáng chế cho ta nền công nghệ cũng như cuộc sống ngày càng hiện đại, các sản phẩm văn hóa nghệ thuật ngày càng văn minh và giàu có trong cuộc sống tinh thần.

Các đối tượng là nhãn hiệu giúp các doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Nói tóm lại, SHTT là động lực phát triển của nhân loại, nhất là trong kỷ nguyên của kinh tế tri thức để đưa các nước tiến mạnh lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa như đường lối của ĐH Đảng đề ra. 

Việt Nam không thể không quan tâm đến phát triển tài sản SHTT và bảo hộ tài sản trí tuệ.

- Tôi muốn biết rõ thêm về chủ đề của ngày SHTT thế giới năm 2011. Tại sao lại là "thiết kế tương lai"? - (Hoàng Văn Minh, 32 tuổi, Nam , hoangvanminh@gmail.com)

Ông Trần Việt Hùng: Chủ đề của ngày 26/11 (Ngày SHTT) năm nay là "thiết kế tương lai" liên quan đến việc thiết kế các kiểu dáng phục vụ cho đời sống cũng như trong sản xuất. Kiểu dáng là một đối tượng quan trọng của SHTT. Nó đưa lại cho chúng ta một cuộc sống không chỉ ngày càng tiện nghi mà còn đẹp và hấp dẫn.

Tuy nhiên, con người cũng phải tính đến tương lai của nhân loại trong tổng thể những nguy cơ của biến đổi khí hậu, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, chúng ta thiết kế cho ngày nay và cũng chính là thiết kế cho tương lai.

Những kiểu dáng vẫn giữ được các nhu cầu cần thiết nhưng phải đảm bảo là các thiết kế xanh, bảo vệ môi trường, sử dụng một cách hợp lý nhất các tài nguyên thiên nhiên.

Vì vậy, sứ mệnh của thiết kế và bảo hộ kiểu dáng cũng rất nặng nề, phải làm sao hướng về tương lai và thiết kế cho tương lai.

- Có một thực tế là các nhà khoa học tại các viện nghiên cứu, trường Đại học hiện nay rất ngại đăng ký SHTT, xin cho biết xuất phát từ nguyên nhân nào? Hướng giải quyết? (Lưu Thị Huệ, 39, tuổi, 39 tuổi, Nam , , Yên Vinh- Thanh Lâm- Mê Linh- Hà Nội)

Ông Trương Nam Hải:  Theo tôi nghĩ, nguyên nhân của việc này gồm các vấn đề chính sau:

- Sự hiểu biết, nhận thức của các nhà KH về ý nghĩa, giá trị thực tiễn, yêu cầu trình bày, thể hiện nội dung cần được bảo hộ của đơn đăng ký SHTT chưa thấu đáo.

- Thủ tục hành chính cũng như chuyên môn để đơn này được chấp nhận như một đơn hợp lệ không đơn giản đối với các nhà KH, cho nên các tác giả nhiều khi mất thời gian làm đi làm lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ đăng ký SHTT.

- Bản thân các nhà KH, các tác giả khi có ý định đăng ký vẫn chưa nhìn thấy rõ giá trị ứng dụng của nó vào các sản phẩm cụ thể.

- Về khía cạnh quản lý, các cơ quan, đơn vị có cán bộ muốn đăng ký SHTT thì chưa có những biện pháp hỗ trợ cho các nhà KH đăng ký bảo hộ các sản phẩm trí tuệ tạo ra một cách hiệu quả. Vì vậy, để khuyến khích các nhà KH tích cực đăng ký bảo hộ các kêt quả nghiên cứu của mình thì các cơ quan, đơn vị cần có bộ phận chuyên môn nắm rõ các thủ tục cũng như các yêu cầu đối với việc đăng ký bảo hộ để hỗ trợ các nhà KH đăng ký hiệu quả.

Các cơ quan cũng cần xây dựng những quy chế về quản lý tài sản trí tuệ, trong đó có yếu tố về quyền lợi của cơ quan cũng như tác giả để họ thấy được những lợi ích khi đăng ký bảo hộ SHTT. Bên cạnh đó, bản thân các nhà KH cũng cần phải tìm hiểu kỹ hơn các thủ tục cũng như các cách thức cần khi mình muốn trình bày, thể hiện những nội dung cần bảo hộ trong hồ sơ đăng ký của mình.

-Tôi có một ý tưởng nghiên cứu, tôi có thể đến viện nghiên cứu hay trường đại học để xin đăng ký đề tài được không? Hay tôi đến cơ quan nào? Xin hướng dẫn cụ thể? - (Mạnh Quỳnh, 51 tuổi,, 51 tuổi, Nam , Trâu Quỳ- Gia Lâm- Hà Nội)

Ông Trương Nam Hải: Hiện nay, có rất nhiều những chương trình nghiên cứu trong nước và quốc tế có thể cấp kinh phí cho các nhà KH thực hiện các ý tưởng của mình. Bất cứ một nhà nghiên cứu nào đều có quyền đăng ký để xin các nguồn kinh phí này.

Tuy nhiên, khi xem xét để cấp kinh phí thì người ta thường dựa vào các tiêu chí chính sau:

- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Tính khả thi, bao gồm: các nội dung cần thực hiện và cơ sở vật chất, nguồn nhân lực cần thiết để thực hiện các nội dung này.

Vì vậy, nếu bạn là một nhà nghiên cứu tự do chưa có những điều kiện để đảm bảo tính khá thi của đề tài thì bạn phải tìm được một đối tác có các điều kiện cơ sở vật chất cần thiết để cùng nhau thực hiện.

Ông Trương Nam Hải đang trả lời trực tuyến tại báo Đất Việt. (Ảnh: Hồng Quân)

- Là người có nhiều bằng sáng chế về cửa cuốn (17 bằng), ông có thể chia sẻ kinh nghiệm làm nên sự thành công này? - (do duc phan, 33 tuổi, Nam , phaducviet@yahoo.com)

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc, Tổng Giám đốc công ty cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng Tân Trường Sơn: Trước tiên, tôi xin gửi lời chào tới độc giả báo ĐV, đặc biệt là những bạn đang quan tâm theo dõi tới chương trình giao lưu trực tuyến về sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo. Tôi cũng may mắn ở trong một tập thể doanh nghiệp luôn đặt việc sáng tạo và cải tiến công nghệ sản phẩm lên hàng đầu.

Để có kết quả như ngày hôm nay, bên cạnh các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa thì một trong những điểm quan trọng là hoạt động sáng tạo, sáng chế mà tôi tâm huyết, đó là: công nghệ gốc cho chất lượng đỉnh cao. Để khẳng định được công nghệ gốc, có nghĩa ta hiểu rằng tự bản thân và tập thể luôn đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm, thiết kế và sáng tạo, luôn kiên định mục tiêu và chiến lược kinh doanh với các tiêu chí:
- Sản xuất được sản phẩm chất lượng cao.
- Giá thành phù hợp với điều kiện kinh tế của người tiêu dùng, phù hợp với điều kiện thời tiết, khí hậu của Việt Nam.
- Tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động.
Với quan điểm xuyên suốt như vậy, công ty cũng đã xác định tự lực tự cường, thông qua việc đầu tư cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học. Công ty coi trọng công tác nghiên cứu, sáng tạo là yếu tố then chốt nhưng để đi được xa hơn và dài hơn thì việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các phát minh, cải tiến của mình là vấn đề sống còn, quyết định đến sự phát triển của công ty.

Trên thị trường hiện nay, có một số sản phẩm đã được cấp bằng độc quyền nhưng sự hiện diện và tồn tại của một số sản phẩm khác không tồn tại với lý do, bản chất kỹ thuật đem lại chất lượng sản phẩm do yếu tố không đúng với thực chất nên sản phẩm dễ bị sai hỏng, khách hàng không chấp nhận. Với thực tế trên, chúng tôi thiết kế, nghiên cứu, sáng tạo, cải tiến kỹ thuật, sản xuất ra những sản phẩm luôn có chất lượng cao và tính năng vượt trội, giảm giá thành.

Dựa trên tài sản trí tuệ mà chúng tôi đang sở hữu, với những lợi thế đó đã có nhiều đối tác trong và ngoài nước hợp tác để chuyển giao công nghệ, chuyển nhượng quyền sử dụng (license) cho một số công ty cùng kinh doanh, đưa sản phẩm phủ kín toàn quốc. Không dừng lại ở đó, các sản phẩm của công ty cũng đã lần lượt xuất ngoại sang một số nước láng giềng như Lào, Trung Đông, Thái Lan, Trung Quốc...

Còn rất nhiều kinh nghiệm và bài học thành công mà tôi muốn chia sẻ với độc giả, tuy nhiên, trong thời gian có hạn của buổi giao lưu, tôi chỉ xin chia sẻ một số kinh nghiệm hữu ích nhất như trên.

- Xin hỏi lãnh đạo cục SHTT, việc đăng kí nhãn hiệu có phải là bắt buộc không? - (Mai Hương, 35 tuổi, Nữ , Maihuong@yahoo.com)

Ông Trần Việt Hùng: Quyền đối với nhãn hiệu là quyền dân sự. Vì vậy, không bắt buộc các doanh nghiệp hoặc các chủ thể phải đăng ký nhãn hiệu khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Tuy nhiên, việc không đăng ký hoặc việc chậm trễ đăng ký nhãn hiệu sẽ không thực hiện được việc xác lập quyền sở hữu của doanh nghiệp đối với nhãn hiệu đó.

Lúc đó, có thể xảy ra những nguy cơ sau đây: gặp khó khăn trong khai thác nhãn hiệu, ví dụ như trong thủ tục quảng cáo nhãn hiệu, chuyển nhượng, lixăng nhãn hiệu; không có cơ sở pháp lý để kiện cáo hoặc yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý các vi phạm đối với nhãn hiệu của mình; không có cơ sở gốc để đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài trong trường hợp hàng hóa của mình có nhu cầu bảo hộ ở nước ngoài cho hàng xuất khẩu.

Để tránh những nguy cơ trên xảy ra, lời khuyên là doanh nghiệp nên đăng ký bảo hộ cho tất cả nhãn hiệu nào mình đang sử dụng, trong trường hợp có khó khăn về tài chính thì nên chọn lựa đăng ký những nhãn hiệu quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của mình.

- Tình trạng sao chép trong văn hóa nghệ thuật đang ngày càng diễn ra phổ biến. Phải chăng vấn đề SHTT trong lĩnh vực này đang bị xem nhẹ? - (Đỗ Thế Dũng, 28 tuổi, Nam , Gia Lâm, Hà Nội)

Ông Trần Văn Hải:  Trước hết câu hỏi mà bạn nêu ra thuộc lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, chúng được điều chỉnh bởi Công ước Berne 1886 về bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật, Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam. Theo pháp luật Việt Nam, chúng được bảo hộ:

- Quyền nhân thân không thể chuyển giao, bao gồm quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên đối với tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho phép người khác xuyên tạc tác phẩm, gây phương hại đến uy tín và danh dự của tác giả. Các quyền này được bảo hộ vĩnh viễn và chỉ thuộc về tác giả (kể cả trong trường hợp tác giả không là chủ sở hữu tác phẩm).

- Quyền nhân thân có thể chuyển giao: quyền công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.

Quyền tài sản đối với tác phẩm (ví dụ quyền cho làm tác phẩm phái sinh, quyền sao chép tác phẩm...).  Các quyền này thuộc về chủ sở hữu tác phẩm được bảo hộ có thời hạn theo quy định của pháp luật. 

Việc sao chép tác phẩm nghệ thuật đã vi phạm điều 20.1.c Luật SHTT vì đã xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm.

Có hai khả năng sao chép xảy ra: sao chép nguyên văn; sao chép một phần (nhái tác phẩm). Các hành vi này, ngoài việc vi phạm điều 20.1.c như vừa nói, thì còn vi phạm nguyên tắc: "Tính nguyên gốc của tác phẩm".

Thực tế chúng ta có thể gặp hiện tượng sao chép tác phẩm nghệ thuật đang diễn ra ngày càng phổ biến, đáng tiếc rằng nó lại diễn ra ngay tại thủ đô Hà Nội (chúng ta có thể kiểm chứng nhận định này trên đường Nguyễn Thái Học). Pháp luật về SHTT đã giao cho thanh tra thuộc ngành Văn hóa, thể thao và du lịch cùng với một số cơ quan có thẩm quyền khác xử lý các hành vi nói trên.

- Hầu hết những công trình nghiên cứu khoa học của Việt Nam, kể cả những đề tài thuộc Chương trình KHCN trọng điểm cấp nhà nước đều ít có tính mới so với sáng chế cùng loại của thế giới, thậm chí tương đương trình độ một vài nước trong khu vực đã được coi là thành công? Theo ông nguyên nhân vì sao? - (Kieuanh31@gmai.com, 31 tuổi, Nữ , Hà Nôi)

Ông Trương Nam Hải: Hiện nay chúng ta vẫn có rất nhiều đề tài có các tính mới so với các công trình nghiên cứu của thế giới, tuy nhiên, vẫn còn không ít những đề tài mang tính lặp lại.

Thực ra hiện nay ở Việt Nam, trình độ về KH-CN còn thấp so với thế giới, chúng ta cũng đang trong giai đoạn học hỏi công nghệ của thế giới, nên việc nghiên cứu lại hay bắt chước các công nghệ trên thế giới là một bước đi cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu này, mục đích là nghiên cứu để làm cho các công nghệ của thế giới phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Chính những điểm làm cho phù hợp này là những điểm mới, điểm bổ sung cho những công nghệ hiện có. Và đây cũng là một trong những mục đích của đề tài nghiên cứu ở Việt Nam. Cũng có thể xem, đây là những thành công của các đề tài.

Để có những kết quả lớn hơn sau những giai đoạn học hỏi, Việt Nam cần tiến xa hơn nữa và đầu tư vào những nghiên cứu cơ bản để tạo ra công nghệ mới. Đây là nhiệm vụ của giai đoạn tới mà chúng ta phải đầu tư nhiều hơn nữa.

Ông Trần Văn Hải, Chủ nhiệm khoa Khoa học Quản lý trường Đại học KHXHNV, Đại học Quốc gia HN tại buổi giao lưu. (Ảnh: Hồng Quân)

- Giảng viên, nghiên cứu viên của viện nghiên cứu, trường đại học đăng ký SHTT, lãnh đạo viện, trường có hỗ trợ gì không? Hỗ trợ như thế nào? - (Bằng Giang, 61 tuổi, Nam , Tuy Hòa- Phú Yên)

Ông Trương Nam Hải: Tại Viện KH-CN Việt Nam, đã có những bộ phận trực thuộc ban Ứng dụng triển khai công nghệ nhằm hỗ trợ các nhà KH các thủ tục cần thiết để đăng ký bảo hộ các kết quả nghiên cứu. Hàng năm, Viện KH-CN Việt Nam đã dành một khoản kinh phí để hỗ trợ cho các tác giả có sản phẩm trí tuệ được bảo hộ cũng như các công trình công bố trên các tạp chí thế giới và trong nước.

- Hiện nay, tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ, đang diễn ra ngày càng phổ biến. Dường như hình phạt đối với những vi phạm này có vẻ không thấm vào đâu so với lợi nhuận từ hành vi vi phạm trên? Xin hỏi, sắp tới, cục SHTT sẽ có những biện pháp cụ thể nào để khắc phục tình trạng này? - (Trần Điệp, 45 tuổi, Nam , Buôn Mê Thuột)

Ông Trần Việt Hùng: Xâm phạm SHTT diễn ra phức tạp tại Việt Nam và trên phạm vi toàn cầu. Các kết quả xử lý vi phạm đã có những tiến bộ song vẫn không làm giảm được tỷ lệ vi phạm ở nước ta. Để khắc phục tình trạng này, cần sự nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan liên quan cũng như từ phía doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Luật pháp Việt Nam hiện nay đã đáp ứng với tiêu chuẩn quốc tế trong việc bảo vệ quyền SHTT. Tuy nhiên, công tác thực thi thì vẫn còn thiếu hiệu quả. Luật SHTT quy định các vi phạm quyền SHTT, làm hàng giả.... sẽ bị xử lý về dân sự, hành chính hoặc thậm chí là cả hình sự.
 
Tuy nhiên, có một thực tế là các vi phạm chưa được giải quyết một cách kịp thời, mức phạt nhiều lúc thấp hơn quy định nên thiếu tính răn đe, sự quan tâm của các cơ quan thực thi đối với việc xử lý các vi phạm chưa cao do bị quá tải trong việc xử lý các vụ việc thông thường khác, trình độ của cán bộ thực thi và sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi chưa tốt.

Tỷ lệ các vụ việc vi phạm quyền SHTT được xử lý bằng biện pháp hành chính chiếm đến hơn 90%, các vụ xử tại tòa chưa đến 10% nên tuy xử lý nhiều nhưng tính răn đe vẫn còn thấp. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp chưa mặn mà hợp tác với các cơ quan thực thi khi xảy ra vi phạm SHTT của mình, người tiêu dùng vẫn còn hiện tượng chấp nhận mua bán hàng nhái, hàng giả với giá rẻ.

Để cải thiện tình hình, cần khắc phục những tồn tại trên, đặc biệt trong giai đoạn 2011 - 2015, Chương trình hỗ trợ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp (Chương trình 68) của Chính phủ sẽ tập trung vào một trong những nội dung quan trọng, đó là nâng cao hiểu biết của toàn xã hội về bảo hộ quyền SHTT.

- Trong những năm gần đây, nhiều sinh viên có các công trình khoa học đạt giải thưởng cao. Tuy nhiên, do ít có điều kiện tham gia vào lĩnh vực SHTT nên những công trình đó không được bảo vệ và đã xảy ra tình trạng công trình KH đó của SV bị “ăn cắp”. Trường đã, đang và sẽ những biện pháp gì để ngăn chặn tình trạng trên để khuyến khích sinh viên nghiên cứu KH? - (Lại Đức Nghĩa, 55 tuổi, Nữ , Long Biên, Hà Nội)

Ông Trần Văn Hải: Các công trình NCKH của sinh viên, trước hết, nó phải được coi là tác phẩm khoa học được bảo hộ quyền tác giả, sau nữa, căn cứ vào tính chất đặc thù nó có thể được bảo hộ một số quyền trong nhóm các quyền sở hữu công nghiệp (ví dụ sáng chế, giải pháp hữu ích, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng công nghiệp...).

Về việc bảo hộ quyền tác giả đối với công trình NCKH của sinh viên: sinh viên chắc chắn có ba quyền sau: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên đối với tác phẩm, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho phép người khác sửa chữa tác phẩm..., trong đó cần lưu ý người hướng dẫn khoa học có thể yêu cầu sinh viên sửa chữa tác phẩm ở giai đoạn tác phẩm chưa được công bố.

Về quyền sở hữu đối với công trình NCKH của sinh viên vẫn đang còn vướng mắc, ví dụ việc nhà trường hỗ trợ một số tiền (rất nhỏ) để sinh viên NCKH có được coi là người đầu tư tài chính cho sinh viên NCKH hay không. Nếu việc hỗ trợ được coi là đầu tư tài chính cho sinh viên NCKH thì quyền tài sản đối với công trình nghiên cứu này thuộc về nhà trường. Trong trường hợp này, nhà trường có quyền công bố tác phẩm, sao chép tác phẩm...

Nếu kết quả nghiên cứu của sinh viên là một giải pháp kỹ thuật đạt đủ ba điều kiện: tính mới, trình độ sáng tạo, khả năng áp dụng quy mô công nghiệp thì giải pháp này có thể được cấp bằng độc quyền sáng chế. Quyền nộp đơn yêu cầu Cục SHTT cấp bằng độc quyền sáng chế cho giải pháp kỹ thuật là kết quả NCKH của sinh viên thuộc về chủ sở hữu tác phẩm.

Nếu kết quả nghiên cứu được Cục SHTT cấp bằng độc quyền sáng chế thì chủ sở hữu sáng chế có quyền ngăn chặn người khác, hoặc yêu cầu các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm đối với sáng chế.

Chúc bạn có nhiều kết quả nghiên cứu đạt đủ các điều kiện để được cấp bằng độc quyền sáng chế

Cục truởng Cục SHTT Trần Việt Hùng. (Ảnh: Hồng Quân)

- Là doanh nghiệp có nhiều sáng chế, giải pháp đi vào cuộc sống. Cục đã có những hỗ trợ như thế nào để phát triển khả năng sáng tạo của công ty ông? - (Thu Hà, 36 tuổi, Nữ , Mê Linh- Hà Nội)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Đối với một doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh như Tân Trường Sơn, Cục sở hữu trí tuệ đã có những hỗ trợ thiết thực cho hoạt động sáng tạo của doanh nghiệp. 

Thứ nhất, Cục đã giúp đỡ về mặt pháp lý, xác nhận sáng tạo, đánh giá đúng năng lực sáng tạo của doanh nghiệp, tư vấn cho các cơ quan chức năng trong quá trình xảy ra tranh chấp bản quyền. Thứ hai, Cục cũng định hướng đào tạo, tạo ra môi trường để doanh nghiệp giao lưu, học hỏi với các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Cụ thể, cuối năm vừa qua, công ty Tân Trường Sơn đã có cơ hội giao lưu, trao đổi kinh nghiệm với nhiều doanh nghiệp trên thế giới về sở hữu trí tuệ tại Hàn Quốc. Trong nước, Cục cũng thường xuyên tổ chức những buổi hội thảo để các doanh nghiệp trang bị thêm kiến thức cập nhật về sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo.

- Xin cho biết, chúng tôi là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chúng tôi muốn thành lập hẳn một phòng nghiên cứu khoa học, nếu có sản phẩm được bảo hộ quyền SHTT thì chúng tôi sẽ được những lợi ích như thế nào? - (Lê Nam,, 33 tuổi, Nam , Đông Anh- Hà Nội)

Ông Trương Nam Hải: Các bạn sẽ có những lợi ích sau:

- Doanh nghiệp sẽ là chủ sở hữu của các sản phẩm trí tuệ được bảo hộ.

- Được quyền sử dụng và chuyển giao công nghệ.

- Được hưởng quyền lợi từ việc tạo ra các sản phẩm trí tuệ này.

- Tăng vị thế, uy tín của doanh nghiệp với các đối tác. Họ dễ ký kết các hợp đồng với các sản phẩm được bảo hộ.

- Tôi được biết, các địa phương (trừ Hà Nội, TP.HCM) không có nhiều hồ sơ đăng ký SHTT? Vậy nguyên nhân do đâu? Cục SHTT có hướng giúp đỡ các địa phương như thế nào? - (Nguyễn Thuỷ, 42 tuổi, Nữ , Giao Thuỷ, Nam Định)

Ông Trần Việt Hùng: Thực tế là không chỉ Hà Nội và TP.HCM mà một loạt địa phương khác như Đà Nẵng, Hải Phòng, Đồng Nai, Bình Dương.... cũng có rất nhiều đơn đăng ký SHTT. Không thể phủ nhận rằng, ở những địa phương có công nghiệp, thương mại phát triển thì có nhiều đơn xin đăng ký. Tuy vậy, thời gian vừa qua cũng ghi nhận sự cố gắng của nhiều địa phương, kể cả vùng sâu vùng xa đã đẩy mạnh hoạt động về SHTT dựa trên những lợi thế hoặc đặc điểm kinh tế của mình.

Cục SHTT đã và sẽ phối hợp tổ chức các lớp huấn luyện, hội thảo về SHTT, phối hợp tuyên truyền về SHTT không chỉ ở các phương tiện truyền thông cấp Trung ương mà cả địa phương. Hiện nay có 23 tỉnh có chương trình tuyên truyền "SHTT và cuộc sống" trên đài phát thanh truyền hình địa phương.

Các sở KH-CN địa phương cũng có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp về kiến thức cũng như phương tiện để đăng ký bảo hộ quyền SHTT. Trong khuôn khổ chương trình 68 hỗ trợ doanh nghiệp Cục SHTT phối hợp với doanh nghiệp hỗ trợ các địa phương thực hiện một loạt dự án xây dựng, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ, trong đó có các chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận để bảo hộ các đặc sản của địa phương.

Nhà khoa học tại trung tâm LNTđang thí nghiệm đèn LED

- Ông Nguyễn Sỹ Ngọc, Công ty Tân Trường Sơn có thể chia sẻ kinh nghiệm ứng phó với hàng gian, hàng giả, hàng nhái... xâm phạm quyền SHTT ở đơn vị của mình? - (Trần Trúc, 33 tuổi, Nam , Phú Nhuận - TPHCM)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, cũng như góp phần làm lành mạnh hóa thị trường, công ty Tân Trường Sơn đã phối kết hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng như: Cục Sở hữu trí tuệ, Viện giám định sở hữu trí tuệ, Công an kinh tế, quản lý thị trường, Hải quan trong việc giải quyết các vụ tranh chấp liên quan đến tài sản sở hữu trí tuệ.

Công ty đưa ra khuyến cáo cho người tiêu dùng về cảm quan của sản phẩm, như mẫu mã, độ sắc nét, màu sắc, chữ điện tử trên sản phẩm, bao bì, bao gói, địa chỉ rõ ràng. Thời gian gần đây, công ty chúng tôi đã áp dụng dán tem chống hàng giả do Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an cung cấp, nhằm ứng phó với hàng nhái, hàng giả.

Các hoạt động này không chỉ nhằm tác dụng bảo vệ quyền lợi của chính công ty chúng tôi mà còn tạo ra động lực thúc đẩy các doanh nghiệp khác ý thức rõ hơn vai trò của việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các tài sản trí tuệ.

- Tôi được biết, nếu như trước đây hàng năm Cục SHTT chỉ cấp được vài ba văn bằng về sáng chế, về giải pháp hữu ích thì cho đến những năm gần đầy số lượng sáng chế, giải pháp hữu ích của người Việt Nam cũng tăng lên đến số lượng hàng trăm…tuy nhiên so với đơn đăng ký sáng chế nước ngoài đăng ký bảo hộ tại Việt Nam vẫn còn thấp. Phải chăng, Doanh nghiệp và các nhà quản lý chưa thực sự quan tâm đến vấn đề bảo hộ SHTT? - (nguyên thi uyen, 27 tuổi, Nữ , nttuyen@most.gov.vn)

Ông Trần Việt Hùng: Đúng là trong giai đoạn trước năm 1990, số lượng đơn đăng ký sáng chế của người trong nước và nước ngoài là rất thấp. Từ năm 2000, khi Việt Nam hội nhập sâu và rộng vào nền kinh tế thế giới, số lượng đơn đăng ký nộp hàng năm tăng lên rất nhanh.
 
Riêng năm 2010, có hơn 3.200 đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích nộp tại Cục SHTT. Số lượng đơn đăng ký của người trong nước cũng tăng đáng kể, tuy nhiên, cũng chỉ chiếm dưới 10% tổng số đơn đăng ký. Hơn 90% đơn đăng ký là của người nước ngoài, hầu hết là từ các nước phát triển, đặc biệt là Hoa Kỳ và Nhật Bản. Sở dĩ số lượng đơn đăng ký sáng chế của ta còn thấp có thể nêu các nguyên nhân sau đây.

Nền KHCN của chúng ta đang phát triển ở mức thấp nên thiếu những thành quả công nghệ đạt tiêu chuẩn sáng chế. Ngoài ra, các nhhà sáng chế, doanh nghiệp chưa thật hiểu biết về bảo hộ SHTT cũng như thủ tục đăng ký sáng chế, kể cả việc thiếu quan tâm đến bảo hộ các kết quả sáng tạo của mình.

Hệ thống bảo hộ SHTT của ta tuy có tiến bộ nhưng chưa thật hiệu quả cũng gây quan ngại cho các nhà sáng chế ngại đăng ký vì sợ vi phạm mà lại thiếu biện pháp triển khai hiệu quả. Việc thiếu các quy định cụ thể về định giá tài sản trí tuệ cũng làm giảm khả năng thương mại hóa các sáng chế và do đó, không tạo được động lực cần thiết. Cục SHTT đang phối hợp với cơ quan liên quan cố gắng khắc phục các tồn tại nêu trên.

- Hiện nay, việc quản lí các tác phẩm nghệ thuật như bài hát, ảnh nghệ thuật còn khá nhiều bất cập, dẫn đến nhiều vụ kiện cáo về vi phạm bản quyền tác giả. Theo ông, cần có những biện pháp gì khắc phục? - (nguyễn thị hiền lương, 41 tuổi, Nam , Hà Nam, hien@gmail.com)

Ông Trần Văn Hải: Các tác phẩm nghệ thuật được hiểu là: tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc, tác phẩm hội họa, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm kịch, tác phẩm múa, tác phẩm điện ảnh...

Trước hết, tôi xin trả lời về tác phẩm âm nhạc (một trong các loại hình nghệ thuật) mà câu hỏi của bạn yêu cầu. Tác phẩm âm nhạc được bảo hộ quyền tác giả như tôi vừa trả lời câu hỏi của bạn Đỗ Thế Dũng. 

Hiện tượng xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc thường diễn ra ở các trường hợp sao chép nguyên văn phần nhạc, sao chép một phần phần nhạc, nhái lời (nhạc chế) mà không được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm.

Trường hợp sao chép một phần hoặc toàn bộ phần nhạc đã vi phạm điều 20.1.c Luật SHTT, vì đã xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm (tôi nhấn mạnh quyền của chủ sở hữu tác phẩm), hành vi này chỉ xâm phạm quyền của tác giả trong trường hợp tác giả đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm.

Trường hợp nhái lời (ví dụ nhạc chế) lại vi phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm... theo quy định tại điều 19.4 Luật SHTT, quyền này chỉ thuộc về tác giả (kể cả trong trường hợp tác giả không là chủ sở hữu tác phẩm).

Sang ý thứ hai trong phần một của câu hỏi, đối với trường hợp ảnh nghệ thuật, việc xâm phạm quyền tác giả thường xảy ra: vẽ tranh trên nền một bức ảnh nghệ thuật đã được công bố. Trường hợp này đã vi phạm nguyên tắc "Tính nguyên gốc của tác phẩm" trong việc bảo hộ quyền tác giả.

Pháp luật Việt Nam đã giao cho cơ quan Văn hóa, thể thao và du lịch cùng các cơ quan có thẩm quyền khác quản lý đối với tác phẩm nghệ thuật trong đó có tác phẩm âm nhạc và ảnh nghệ thuật.

Mặt khác, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc Việt Nam là một trong các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan nhận ủy quyền của các nhạc sĩ để bảo vệ họ trong trường hợp tác phẩm âm nhạc của họ bị chủ thể khác xâm phạm quyền tác giả.

- Cục đã làm gì để thúc đẩy các doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu sáng tạo? kết quả ra sao? - (Trung Thành, 32 tuổi, Nam , Nghĩa Lộ- Yên Bái)

Ông Trần Việt Hùng: Cục đã triển khai các hoạt động tuyên truyền phổ biến pháp luật sở hữu trí tuệ, vai trò của hệ thống SHTT đối với việc bảo hộ các kết quả nghiên cứu, sáng tạo để các tổ chức, cá nhân chủ động tiến hành các biện pháp bảo hộ tài sản trí tuệ của mình.

Bên cạnh đó, Cục cũng đã thành lập các đơn vị tư vấn hỗ trợ bảo hộ các kết quả nghiên cứu (như Trung tâm hỗ trợ tư vấn, Văn phòng đại diện của Cục tại TP HCM và Đà Nẵng).

Các doanh nghiệp được cung cấp thông tin SHTT, tư vấn hướng dẫn thủ tục đăng ký xác lập quyền, hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu vào áp dụng thông qua Chương trình 68. Kết quả là đơn đăng ký sáng chế của người Việt Nam có xu hướng tăng trong những năm gần đây, trung bình hơn 10% một năm.

- Xin hỏi Công ty Tân Trường Sơn, xin công ty cho biết kinh nghiệm khi đưa một sáng chế vào cuộc sống ? - (LiLi Trần, 37 tuổi, Nữ , Tranlii@yahoo.com)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Thời gian qua, công ty đã đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ thông quan nộp đơn vào Cục sở hữu trí tuệ trong các lĩnh vực sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp. Trong ba lĩnh vực này, có thể được coi như là "kiềng ba chân" để công ty đứng vững và ngày càng phát triển.

Đối với sáng chế và giải pháp hữu ích, đây là những giải pháp kỹ thuật để tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, có tính năng vượt trội, giá thành phù hợp với điều kiện kinh tế của người tiêu dùng, phù hợp với điều kiện thời tiết, khí hậu của Việt Nam.

Khi đưa một sáng chế vào thực tiễn, phải tính đến các sản phẩm cũ đang hiện diện trên thị trường, phải phân tích tính năng kỹ thuật của sáng chế, chọn thời điểm thích hợp, lựa chọn thị trường tiềm năng và cách thức quảng bá phù hợp.

- Theo quy định của Luật SHTT, một sáng chế chỉ được cấp Bằng độc quyền khi mô tả để người có trình độ tương đối có thể hiểu được, nhưng như vậy tác giả sẽ đứng trước nguy cơ bị đánh cắp sáng chế. Vậy, tác giả có thể bảo vệ sáng chế của mình bằng cách nào? - (Tuấn Phạm, 49 tuổi, Nam , Cần Thơ)

Ông Trần Việt Hùng: Việc bộc lộ sáng chế (thông qua việc công bố đơn đăng ký bảo hộ) để người có trình độ trung bình trong lĩnh vực tương ứng có thể hiểu được là việc làm cần thiết và đảm bảo tính công bằng trong vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Một sáng chế được cấp bằng độc quyền, chủ sáng chế đó sẽ có quyền độc quyền sử dụng sáng chế  đó trong thời hạn 20 năm, đó là một tài sản có giá trị. Vì vậy, để đảm bảo sự hài hòa về mặt lợi ích đối với xã hội, đổi lại, chủ sở hữu bằng độc quyền sáng chế sẽ phải bộc lộ sáng chế để mọi người trong xã hội đều có cơ hội biết rằng đã tồn tại một sáng chế như thế, do vậy, những người khác sẽ tránh được việc đầu tư nghiên cứu giải pháp kỹ thuật trùng hoặc không khác biệt đáng kể, xã hội sẽ tránh được tốn kém do việc nghiên cứu trùng lặp.

Ông không nên quá lo lắng về việc bị đánh cắp sáng chế vì khi được cấp bằng độc quyền sáng chế ông có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý khi phát hiện người khác "đánh cắp sáng chế" - có hành vi xâm phạm quyền đối với sáng chế đã được bảo hộ của mình.

Để bảo vệ sáng chế, ông có thể lựa chọn một trong hai cách:

- Bảo hộ dưới dạng bí mật kinh doanh: trường hợp này tự ông phải thực hiện các biện pháp bảo mật và chỉ có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý người có hành vi xâm phạm quyền của mình khi ông đã thực hiện việc bảo mật theo luật định.

- Bảo vệ bằng cách đăng ký sáng chế, nếu thỏa mãn điều kiện luật định ông sẽ được cấp bằng độc quyền sáng chế và có quyền độc quyền trong 20 năm. Trong thời hạn này ông có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý người có hành vi xâm phạm sáng chế, đổi lại sáng chế của ông sẽ được công bố cho toàn xã hội.

- Làm thế nào để các nhà nghiên cứu, DN, nhà quản lý nhận thấy việc đăng ký và sử dụng SHTT có ý nghĩa thiết thực? (Nguyễn Hồ Nam, Hà Nội, 45 tuổi) - (Trần Anh Thư, 21 tuổi, Nữ , Tp Hồ Chí Minh)

Ông Trương Nam Hải: Thực ra, để các nhà nghiên cứu, DN, nhà quản lý nhận thấy việc đăng ký và sử dụng SHTT là quan trọng, có ý nghĩa và thiết thực, thì phía Nhà nước cần tạo được một môi trường pháp lý và thực tiễn phù hợp để đảm bảo cho các hoạt động SHTT này diễn ra một cách hiệu quả nhất. Cụ thể, bên cạnh hệ thống phát luật về SHTT đầy đủ, cần phải có một hệ thống thực thi một cách có hiệu quả hệ thống pháp luật đó. Trong đó, một việc có ý nghĩa cực kỳ quan trọng là tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân cũng như của các chủ thể SHTT về việc tôn trọng quyền SHTT, cũng như ý nghĩa và lợi ích của việc bảo hộ quyền SHTT.

Đối với chủ thể SHTT, điều quan trọng là phải biết khai thác và quản lý sản phẩm trí tuệ được bảo hộ một cách hiệu quả và mang tính thực tiễn. Bởi khi sản phẩm được đăng ký bảo hộ thì mới ở mức khẳng định, xác lập quyền, còn để sản phẩm đó có ý nghĩa trên thực tế, bản thân chủ thể phải có biện pháp hiệu quả để khai thác, cũng như quản lý, bảo vệ các sản phẩm trí tuệ của mình.

- Vai trò của Viện, trường như thế nào đối với việc giảng dạy về SHTT, nghiên cứu sáng tạo của sinh viên hiện nay? Kết quả đạt được là gì? - (Minh Cường, 29 tuổi, Nam , Mê Linh- Hà Nội)

Ông Trần Văn Hải: Tôi xin trả lời ý thứ nhất trong phần một câu hỏi của bạn, còn ý thứ hai bạn có thể tìm thấy trong phần trả lời của tôi đối với câu hỏi của bạn Lại Đức Nghĩa.

Ngành giáo dục và đào tạo rất quan tâm đến việc giảng dạy SHTT, trước hết là trong các trường đại học, cao đẳng. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quyết định số 78/2008 về quản lý tài sản trí tuệ trong các trường đại học, đồng thời Bộ cũng chỉ đạo việc tiến hành và nghiệm thu 5 đề tài trọng điểm cấp Bộ để biên soạn tài liệu giảng dạy về SHTT trong các khối, ngành khác nhau.

Một số trường ĐH đã rất tích cực trong việc đưa SHTT vào giảng dạy. Có thể kể đến đại học Luật Hà Nội, đại học Bách Khoa Hà Nội, khoa Luật ĐHQG HN, đại học KHXH&NV Hà Nội, đại học Khoa học Huế, đại học Luật TP HCM, đại học Quốc gia TP HCM...  Trường đại học KHXH&NV Hà Nội, đại học Luật TP HCM đã đào tạo chuyên sâu về SHTT.

Ngày 4/1/2010, Bộ KH và CN đã ra quyết định số 04/2010 về việc công nhận chương trình đào tạo về SHTT của hai trường đại học này đạt yêu cầu để thi đại diện sở hữu công nghiệp.

- Tôi nghiên cứu, thiết kế và chế tạo ra được một chiếc máy tách vỏ lạc. Sau khi đưa ra thị trường, thấy hàng bán chạy tôi mới nghĩ đến việc đăng ký bảo hộ bản quyền. Trong trường hợp của tôi có thể yêu cầu bảo hộ ở cơ quan nào, thủ tục như thế nào? - (Nguyễn Văn Thanh, 58 tuổi, Nam , Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

Ông Trần Việt Hùng: Nếu tôi hiểu đúng thì có thể  ông mong muốn được bảo hộ độc quyền cho máy tách vỏ lạc do ông tạo ra, lời khuyên của tôi là ông nên căn cứ vào chính sản phẩm và nhu cầu của mình để xác định hình thức bảo hộ cho phù hợp:

- Nếu chiếc máy của ông được tạo ra nhờ giải pháp kỹ thuật sáng tạo, có khả năng bảo hộ với danh nghĩa là sáng chế hoặc giải pháp hữu ích thì ông có thể đăng ký bảo hộ sáng chế hoặc giải pháp hữu ích;

- Nếu ông mong muốn bảo hộ hình dáng bên ngoài cho chiếc máy của mình thì ông có thể đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp;

- Ngoài ra, nếu ông muốn có một dấu hiệu để phần biệt sản phẩm của mình  với các sản phẩm khác để người tiêu dùng nhận biết và quyết định mua hàng của ông thì ông có thể đăng ký bảo hộ nhãn hiêu.

Chi tiết về điều kiện bảo hộ và thủ tục đăng ký từng đối tượng nếu trên,  ông có thể tìm hiểu tại website của Cục sở hữu trí tuệ theo địa chỉ www.noip.gov.vn hoặc có thể liên hệ với Trung tâm hỗ trợ và tư vấn, Cục SHTT tại địa chỉ 386 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội, điện thoại 04 3 5571843 để được hướng dẫn.

Tuy nhiên, một điểm quan trọng ông cần lưu ý là việc đưa hàng ra thị trường sản phẩm máy tách vỏ lạc có thể làm mất tính mới của sáng chế, giải pháp hữu ích hay kiểu dáng công nghiệp của ông. Và như vậy, máy tách vỏ lạc này sẽ không được bảo hộ sáng chế và kiểu dáng công nghiệp.

Trong mọi trường hợp, ông cần đăng ký bảo hộ sở hưũ công nghiệp trước khi đưa ra thị trường.

- Được biết, Viện CNSH đã có nhiều sáng chế, giải pháp hữu ích được bảo hộ. Tôi muốn hỏi ông kết quả thương mại hóa các đối tượng này như thế nào? (Nguyễn Văn Bảy, Hà Nội, 43t) - (Đức Thịnh, 46 tuổi, Nam , Thanh Lâm- Mê Linh- Hà Nội)

Ông Trương Nam Hải: Đúng là Viện CNSH là một trong những viện có nhiều đăng ký bảo hộ SHTT. Trong số đó, có một số giải pháp hữu ích đã được chuyển giao hiệu quả cho các DN để đưa vào ứng dụng công nghiệp. Ví dụ, chế phẩm tiêu giảm độc Naturenz dùng cho người bị nhiễm độc hóa chất mãn tính đã được Viện CNSH hợp tác với công ty Dược phẩm Hậu Giang sản xuất và đưa ra thị trường.

Tuy nhiên, do nhiều lý do như các nhà KH chỉ thông thạo về chuyên môn nhưng còn hạn chế am hiều về thị trường cũng như việc chưa tìm được các đối tác phù hợp để chuyển giao..., nên vẫn còn nhiều giải pháp hữu ích chưa được triển khai ứng dụng trên quy mô lớn.
 
Về phía Viện, chưa có những hình thức tổ chức phù hợp (VD: DN Spin off - DN khởi nghiệp từ các công nghệ được bảo hộ) để thúc đẩy việc thương mại hóa các sản phẩm SHTT.

- Khi gia nhập WTO, các DN Việt Nam phải chấp nhận cuộc chơi sòng phẳng với các DN lớn trên thế giới. Nhưng do không tham gia SHTT nên các DN Việt Nam đang bị thất thế, ngay cả ở sân chơi trong nước và châu Lục. Quý vị có đồng ý như vậy không? - (nguyễn thị mai, 56 tuổi, Nam , mainguyen@gmail.com.vn)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Trước tiên, tôi đồng ý với nhận định của bạn về việc doanh nghiệp VN bị thất thế do không tham gia sở hữu trí tuệ.

Như các bạn đã biết, thế giới đang sống trong những thập niên của thế kỷ 21, thập niên chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của hàng loạt phát kiến khoa học, kỹ thuật, thập niên bùng nổ các phát minh về công nghệ thông tin truyền thông, internet, thương mại điện tử, điện thoại di động... giúp con người và các quốc gia trên khắp hành tinh ngày càng gần nhau hơn. Không thể phủ nhận sở hữu trí tuệ đang đóng một vai trò quan trọng là một trong số các công cụ thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và kinh tế-xã hội.

Có thể đưa ra một ví dụ như sau, vừa qua công ty chúng tôi có tham gia đấu thầu dự án do chủ đầu tư và giám sát thi công là người nước ngoài. Trong quá trình kiểm tra năng lực nhà cung cấp, họ đã đánh giá rất cao những sáng chế, giải pháp kỹ thuật do chúng tôi đưa ra và đây cũng chính là điều kiện quan trọng giúp công ty Tân Trường Sơn trúng thầu. Điều đó cho thấy việc đăng ký xác lập sở hữu trí tuệ quan trọng như thế nào đối với doanh nghiệp.

Tổng biên tập báo Đất Việt (trái) tặng hoa Cục trưởng Trần Việt Hùng. (Ảnh: Hồng Quân)

 - Trong thời gian tới, Cục SHTT có biện pháp gì để nâng cao ý thức cho người dân, doanh nghiệp về SHTT? - (Vân hà, 27 tuổi, Nữ , vanha@gmail.com)

Ông Trần Việt Hùng: Cục SHTT tiếp tục đẩy mạnh thực hiện nội dung tuyên truyền, nâng cao nhận thức về SHTT trong khuôn khổ Chương trình 68: phối hợp với các Sở KHCN các địa phương xây dựng phát sóng chương trình "Sở hữu trí tuệ và cuộc sống" trên tất cả các đài truyền hình địa phương. Tổ chức các khóa đào tạo cho các doanh nhân, cán bộ quản lý SHTT, cán bộ các cơ quan bảo đảm thực thi quyền SHTT...

Cục cũng sẽ chủ động tổ chức các hoạt động tuyên truyền về SHTT nhân kỷ niệm Ngày 26/4, tổ chức các khóa đào tạo huấn luyện về SHTT, phát hành các tài liệu, tờ rơi, ấn phấm băng, đĩa tuyên truyền tới các đối tượng công chúng khác nhau. 

- Tôi được biết, nhờ có bảo hộ sở hữu trí tuệ, các nhà sáng tạo mới tạo ra nhiều sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng… mới thúc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa các đối tượng sở hữu trí tuệ, tuy nhiên kinh phí cho một công trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tương đối cao cũng là một khó khăn đối với các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.Cục sẽ hỗ trợ gì về vấn đề này - (Nong thi thu ha, 30 tuổi, Nữ , hoang mai, ha noi)

Ông Trần Việt Hùng: Để thúc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa đối tượng SHTT, thông qua Chương trình 68, các doanh nghiệp có thể được hỗ trợ một phần kinh phí để đưa sáng chế, công nghệ của mình vào áp dụng trong thực tiễn. Thủ tục để được hỗ trợ có thể tham khảo trên trang web của Chương trình 68 (http://hotrotuvan.com.vn).

- Lãnh đạo các trường đại học, viện nghiên cứu có tổ chức buổi tọa đàm về SHTT cho cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên không? Kết quả ra sao? - (Hữu Nghĩa, 30 tuổi, Nam , HN)

Ông Trần Văn Hải: Tôi không có thông tin về việc tổ chức các buổi tọa đàm khoa học do các trường đại học tiến hành, bởi vậy tôi chỉ xin dẫn chứng về trường hợp của Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội (nơi tôi công tác).

Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội bắt đầu đào tạo về SHTT từ năm 2003, đến nay Trường đào tạo các loại hình: Cử nhân Khoa học quản lý chuyên ngành SHTT, Đào tạo cấp chứng chỉ C về Pháp luật và Nghiệp vụ SHTT.

Hằng năm, nhân dịp Ngày SHTT Thế giới 26/4, Trường đã tiến hành các Tọa đàm khoa học về SHTT. Tháng 2/2011 Trường phối với với Viện KAZ (Cộng hòa Liên bang Đức) tiến hành Hội thảo Khoa học quốc tế với Chủ đề Thực thi quyền SHTT ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO, hội thảo này đã tập hợp ý kiến của nhiều chuyên gia quốc tế và chuyên gia Việt Nam về SHTT.

Kết quả về NCKH là: Trường đã tiến hành và nghiệm thu nhiều đề tài khoa học của cán bộ, giảng viên về SHTT. Công tác nghiên cứu khoa học của sinh viên về SHTT cũng được Nhà trường tiến hành, hằng năm đều tổ chức riêng một Hội nghị NCKH của sinh viên về SHTT.

Ngoài ra, Trường còn tiến hành tuyên truyền về SHTT thông qua các cuộc thi, đến nay, Trường đã tổ chức được 5 cuộc thi Nhà quản lý với SHTT, các cuộc thi này đã tập hợp sinh viên của các trường đại học, như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Thương mại, Học viện Tài chính, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội...

- Tôi phải làm gì khi phát hiện sản phẩm nhái lại sản phẩm mà tôi đã cấp chứng nhận sở hữu trí tuệ? Tôi có được đảm bảo quyền lợi trước những sản phẩm rất giống và chỉ sai khác một chi tiết rất nhỏ? Công ty Tân Trương Sơn có ý kiến gì? - (trần thủ đức, 44 tuổi, Nam , dongnai@gmail.com)

Ông Nguyễn Sỹ Ngọc: Khi phát hiện sản phẩm nhái lại sản phẩm của bạn, theo tôi, trước hết bạn phải tìm hiểu kỹ nơi sản xuất, kho lưu giữ sản phẩm nghi là hàng nhái.

Theo Luật sở hữu trí tuệ mới được Quốc hội ban hành, không phải thông báo cho phía bên nghi là có sản phẩm làm nhái, bạn nên bí mật tìm cách lấy mẫu và trưng cầu giám định tại Viện giám định sở hữu trí tuệ.

Khi đã có kết quả giám định, nếu sản phẩm đó vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ sản phẩm của công ty bạn thì chắc chắn bạn được đảm bảo quyền lợi trước pháp luật.

- Xin hỏi Cục trưởng Cục SHTT: Được biết hiện nay thời gian xem xét đơn tại Cục SHTT khá dài, dài hơn nhiều so với quy định. Cục SHTT đã có những biện pháp gì để khắc phục vấn đề này? - (Vũ Mạnh Kha, 45 tuổi, Nam , Hà Nội)

Ông Trần Việt Hùng: Tình trạng quá tải dẫn đến kéo dài thủ tục xem xét đơn là phổ biến ở tất cả các cơ quan SHTT của các nước. Để khắc phục tình trạng này, Cục SHTT tăng cường nhân lực, trang thiết bị và áp dụng công nghệ thông tin, tự động hóa vào quá trình xem xét đơn; chủ động hỗ trợ hướng dẫn lập hồ sơ đơn để tăng cường chất lượng đơn nộp vào Cục; giảm bớt thời gian thực hiện các thủ tục trao đổi để hoàn thiện đơn, nhất là về mặt hình thức.

Tổng biên tập báo Đất Việt và Cục trưởng Trần Việt Hùng. (Ảnh: Hồng Quân)

- Cục SHTT đã có những giải pháp thế nào để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và đăng ký SHTT cho các viện nghiên cứu và trường đại học? Kết quả ra sao? - (Mai Linh, 32 tuổi,, 32 tuổi, Nữ , Hùng Vương- Phúc Yên- Vĩnh Phúc)

Ông Trần Việt Hùng: Nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và triển khai, Cục SHTT thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, đào tạo về sở hữu trí tuệ cho cán bộ các trường đại học, viện nghiên cứu, phục vụ tra cứu thông tin theo yêu cầu, hỗ trợ tư vấn về thủ tục xác lập quyền, hướng dẫn tra cứu, đánh giá xem các giải pháp kỹ thuật có bộc lộ dưới dạng thông tin sáng chế hay chưa nhằm tránh nghiên cứu trùng lặp và đánh giá khả năng bảo hộ của giải pháp.

Ngoài ra, trong khuôn khổ Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp phát triển tài sản trí tuệ (Chương trình 68), Cục SHTT đang triển khai thử nghiệm chương trình hỗ trợ các tác giả sáng chế tiến hành thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế đối với các kết quả nghiên cứu khoa học của mình.

Cũng theo chương trình 68, một số giải pháp, sáng chế đã được hỗ trợ để áp dụng vào thực tiễn sản xuất kinh doanh nhằm góp phần khai thác giá trị của sáng chế, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và cộng đồng. Để tham gia Chương trình, các đơn vị lập dự án áp dụng sáng chế/giải pháp hữu ích được bảo hộ độc quyền để xin hỗ trợ bằng kinh phí nhà nước theo Chương trình 68. Thông tin về thủ tục và cách thức tham gia các tổ chức, cá nhân có thể liên hệ Văn phòng Chương trình, Cục Sở hữu trí tuệ, 386 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội; ĐT: 04.5571843, 04.8583069 (198);   Fax: 04.5571843, Email: tthotrotuvan@noip.gov.vn; website: http://www.hotrotuvan.com.vn; http://www.noip.gov.vn. 

Mặc dù còn rất nhiều câu hỏi của độc giả nhưng do thời lượng buổi giao lưu có hạn nên chúng tôi xin phép được trả lời vào một dịp khác. Chúng tôi hy vọng với những thông tin ở trên sẽ phần nào giúp nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về “Sở hữu trí tuệ với hoạt động sáng tạo” .
 
Rất mong được gặp lại độc giả của Báo Đất Việt trong những lần giao lưu sau. Xin cảm ơn!