>> Không phải rùa nào cũng là 'cụ' rùa

Với những đặc điểm nhận dạng của từng cá thể, độc giả có khả năng "gọi tên" những chú rùa gặp trong thực tế hay qua tranh ảnh.

“Rùa thần” mai có chữ Hán ở Hà Tĩnh 

Tháng 7/2009, chuyện ông Nguyễn Hữu Tùng, trú tại xóm 1, xã Hương Bình, huyện Hương Khê bắt được con “rùa thần” có chữ Hán trên mai đã khiến người dân ở địa phương xôn xao bàn tán. 

Ông Tùng kể, ông  và con trai trên đường từ bệnh viện về thì bắt được con rùa này ở giữa đường làng, cách cửa đền Phúc Ấm (được cho là rất thiêng) chừng 300m. Mang về nhà rửa sạch thì thấy hình thể, màu sắc con rùa khác với rùa thường, đặc biệt là trên mai có những hoa văn giống chữ Hán.

"Rùa thần" ở Nghệ An.

Trong mấy tháng sau đó, tin đồn về “rùa thần” lan rộng, hàng nghìn lượt lượt đã người kéo đến nhà ông Tùng để xem “rùa thần”. 

Ông Trần Đình Chư, một người rất sành chữ Hán khẳng định, trên mai rùa có 4 chữ theo thứ tự từ đầu đến đuôi rùa là: “Ứng - Mạc - Tắc - Hình”.

Hoa văn trên mai rùa ứng với 4 chữ: Ứng  - Mạc - Tắc - Hình?

Ông Lê Khắc Tùng, một nhà quản lý văn hóa tại địa phương cho biết: "Sự việc này chúng tôi đã trình báo với Trung tâm văn hoá huyện và đang chuẩn bị làm hồ sơ gửi Sở và Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch để tìm hiểu những nét văn hoá tâm linh ẩn chứa trong con rùa và đề nghị nghiên cứu về con rùa này". Một tờ báo khoa học trong nước nhận xét: “Về hình dạng rùa, đây có thể là một giống rùa lạ, cần được các nhà chuyên môn để tâm nghiên cứu”.

Qua hình ảnh được chụp lại, những đặc điểm nhận dạng cho thấy “rùa thần” hay “rùa lạ” trên là một cá thể thuộc loài rùa sa nhân (Cuora mouhotii) điển hình với mai màu vàng nhạt, có nhiều đường vân, dọc mai có ba gờ nổi rõ ràng, đỉnh mai phẳng, có màu sáng hơn hai bên, cuối mai có rìa răng cưa, mắt rùa có màu đỏ.  

Hình ảnh nhận dạng rùa sa nhân.

Hai “cụ” rùa lạ xuất hiện tại ngôi chùa cổ ở Nghệ An

Tháng 9/2009, người dân xã Nam Anh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An bàn tán xôn xao về việc hai “cụ” rùa màu đen, mỗi “cụ” nặng khoảng 15 kg xuất hiện tại ngôi chùa cổ Đại Tuệ, trên ngọn núi Đại Huệ.

Theo lời kể của Ông Nguyễn Nghĩa Bình, người giữ chùa thì “Gần 20 năm canh giữ chùa tôi chưa từng gặp bất kỳ một con rùa nào. Nhưng khoảng 8h ngày 23/9 vừa qua, tôi đang quét dọn thì bỗng phát hiện hai cụ rùa ẩn sau Chùa Đại Tuệ. Hai cụ nằm im lặng, không nhúc nhích. Tôi đã thắp hương cầu khấn, xin được bế hai cụ vào trong chùa cho nghỉ…”.

Hai "cụ" rùa lạ ở Nghệ An.

Ông Bình cho hay, hai “cụ” rùa có độ tuổi khoảng 140 năm (!?). Ông Bình tỏ ra rất bối rối không biết chăm sóc hai “cụ” thế nào cho tốt.

Sự có mặt của hai "cụ" rùa được người dân địa phương coi là điềm linh. Rất nhiều người đã đến chiêm bái hai “cụ”. Có người còn ôm hôn “cụ” rùa thắm thiết.

Thể hiện tình yêu với "cụ" rùa.

Dựa trên các hình ảnh được ghi nhận, có thể xác định hai “cụ” rùa lạ này thuộc về loài rùa răng (Heosemys annandalii), loài rùa lớn phân bố ở miền Nam Việt Nam với các đặc điểm nhận dạng: mai thuôn dài màu xám đậm hoặc đen, đầu nhỏ màu vàng nhạt có các đốm đen, hàm có khứa hình răng đặc trưng, yếm đen có dải vàng ở giữa hoặc vàng với vệt đen phía ngoài.

Hình ảnh nhận dạng rùa răng.

"Rùa thần”cõng Phật Bà Quan Âm ở Hải Dương

Tháng 11/2009, dư luận lại một lần nữa xôn xao về chuyện “rùa thần”. "Rùa thần" cõng Phật bà quan âm được phát hiện ở thôn Thuý Lâm, xã Đoàn Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương.

Chủ nhân của “rùa thần" là Ông Nguyễn Văn Đích cho biết, sáng 1/11, vợ ông đã bắt được một con rùa tại cánh đồng làng. Khi mang về nhà, rửa sạch mai rùa thì phát hiện hình thù kỳ lạ giống Phật Bà Quan Âm (!?).

Suốt một tuần sau đó, từ sáng sớm đến đêm khuya, mỗi ngày có hàng trăm khách thập phương tấp nập kéo đến nhà ông Nguyễn Văn Đích để chiêm ngưỡng rùa có hình thù hoa văn giống Phật Bà Quan Âm. Xuất hiện tin đồn “rùa phát quang” khiến nhiều người thức trọn đêm hy vọng được chứng kiến.

"Rùa thần" ở Hải Dương cõng Phật bà quan âm?

Theo ông Đích, có người đã gạ ông bán “rùa thần” kể trên lấy 80 triệu đồng nhưng ông không đồng ý.

Đặc điếm thể hiện qua hình ảnh chụp “rùa thần” cho thấy đây là một cá thể thuộc loài rùa tai đỏ (Trachemys scripta elegans), một loài sinh vật ngoại lai nguy hiểm ở Việt Nam, được bán với giá rẻ ở các hàng cá cảnh. 

Trong bức ảnh được chụp, hai vệt đỏ sau mắt đặc trưng của loài rùa này không thể nhìn thấy do rùa rụt đầu vào mai, nhưng màu “xanh, vàng xám hoặc thẫm tối với nhiều hoa văn” theo đặc điểm nhận dạng rùa tai đỏ không thể lẫn với loài rùa nào khác ở Việt Nam. 

Hình ảnh nhận dạng rùa tai đỏ.

Cụ rùa hồ Gươm qua đời?

Trưa 13/4/2010, một cán bộ của đền Ngọc Sơn, Hoàn Kiếm, Hà Nội phát hiện một cá thể rùa mai mềm đã chết và xác nổi ở phía cây si ở đền Ngọc Sơn. Rùa này bắt đầu nổi ở hồ Gươm từ ngày 9/4 với biểu hiện thể trạng yếu. 

Ngay sau khi xác rùa được phát hiện, tin đồn “Cụ rùa hồ Gươm qua đời” đã lan truyền trong thành phố, khiến nhiều người dân bàng hoàng.

Cá thể rùa mai mềm bị chết ở hồ Gươm.

Dựa trên kiến thức về nhận dạng rùa, có thể xác định cá thể rùa này thuộc về loài ba ba Nam Bộ (Amyda cartilaginea), có đặc điểm phân biệt rõ ràng với các loài rùa mai mềm khác (trong đó có rùa hồ Gươm) ở các nốt sần dọc rìa trước của mai.

Hình ảnh nhận dạng ba ba Nam Bộ.

“Rùa vàng” nổi trước đền ở Hà Tĩnh

Ngày 7/7/2010, anh Dương Văn Cảnh, ngụ ở thôn Bến Hến, xã Trường Sơn, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh đã bắt được một con rùa trên sông La khi đang chèo thuyền. Nơi con rùa nổi là khúc sông trước ngôi đền thờ cụ Hầu Quận, một ngôi đền cổ được xây dựng cách đây nhiều thế kỷ.

"Rùa vàng" ở Hà Tĩnh.

Theo mô tả, con rùa cân nặng 2,7 kg, trên mai có vân màu vàng rất đẹp. Theo nhiều người cao tuổi sống ở địa phương, việc rùa xuất hiện trên sông là rất hy hữu bởi từ trước đến nay chưa ai thấy rùa sống ở sông La. Đông đảo người dân địa phương đã kéo đến xem rùa. Xuất hiện tin đồn cho rằng đây là "rùa vàng" rất quý hiếm và có giá bán rất cao trên thị trường.

Một số người đã ngỏ ý muốn mua "rùa vàng" với giá trên 50 triệu đồng nhưng gia đình anh Cảnh nhất định không bán.

Dựa vào hình ảnh được ghi nhận, có thể xác định "rùa vàng" ở Hà Tĩnh thuộc về loài rùa núi viền (Manouria impressa) với các đặc điểm: có mai màu vàng nhạt đến nâu hoặc xám, các tấm trên mai phẳng hoặc lõm xuống, đầu lớn màu vàng nhạt đến xám đen, chân lớn, có vảy dày.

Hình ảnh nhận dạng rùa núi viền.

Rùa sáu đồng tử trong lịch sử

Đại Việt sử lược, cuốn sử biên niên viết bằng chữ Hán, được biên soạn vào thời Trần đã ghi lại nhiều trường hợp bắt được loài rùa lạ, có sáu đồng tử (con ngươi):

Năm Đinh Dậu (1117): Dâng rùa ba chân, sáu đồng tử, ngực có hai chữ Thiên Đế.
Năm Kỷ Hợi (1119): Thành Khánh hầu dâng rùa, mắt có sáu đồng tử, ngực có chữ Ngọc.
Năm Ất Tỵ (1125): Công chúa Thụy Thánh dâng rùa có sáu đồng tử, ngực có bốn chữ: Quốc, Thổ, An, Ninh.
Năm Quý Hợi (1143): Dâng rùa mắt có sáu đồng tử, ngực có bốn chữ: Dĩ, Hành, Pháp, Công.
Năm Canh Ngọ (1150): Dâng rùa có sáu đồng tử, ngực có bốn chữ  theo lối triện văn là: Vương, Dĩ, Bát, Vạn.
Năm Bính Tuất (1166): Dâng rùa mắt có sáu đồng tử, chữ Ngọc vằn xanh xuất hiện. 

Theo đặc điểm nhận dạng “có 6 đồng tử”, loài rùa lạ được sử sách ghi lại ở trên có thể là loài rùa bốn mắt (Sacalia quadriocellata). Đặc trưng của loài rùa này là có bốn “mắt” giả trên đầu, cộng với hai mắt thật sẽ thành “rùa 6 đồng tử”.

Hình ảnh nhận dạng rùa bốn mắt.