Giá điện đột ngột tăng 8,36% trong tháng 3: Minh bạch chưa?

(Thị trường) - Chuyên gia cho rằng, điều quan trọng nhất của các loại giá là cần công khai các đầu vào để tính toán chi phí.

Bộ Công thương vừa cho biết, theo thông số đầu vào cộng với việc phân bổ các khoản chênh lệch tỷ giá còn treo, giá điện năm 2019 dự kiến sẽ được điều chỉnh tăng 8,36% vào nửa cuối tháng 3/2029.

Thống kê giá điện tại 25 nước, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển, trong đó có các nước trong khu vực như Lào, Philippine, Indonesia, Camphuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Bộ Công thương cho rằng, giá điện của Việt Nam năm 2018 ở mức 0.074 USD/kWh, thấp nhất trong số các nước được thống kê.

Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm (Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam) cho biết, việc tăng giá điện để đầu tư, phát triển ngành điện là cần thiết, vấn đề là cần phải công khai, minh bạch cách tính giá điện để toàn dân biết, để xem giá điện gồm những yếu tố gì, trong đó cần quan tâm đến yếu tố nào nhất và Bộ Công thương cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã minh bạch chuyện đó hay chưa.

Là người nghiên cứu chuyên sâu về giá điện và cách tính giá, ông Ngô Đức Lâm cho biết, trước nay đầu ra của điện lực được nhắc đến nhiều mà ít đề cập đến đầu vào.

Hiện giá bán lẻ điện bình quân được xác định như dưới hình sau:

Gia dien dot ngot tang 8,36% trong thang 3: Minh bach chua?
Công thức tính giá bán lẻ điện bình quân

Tổng chi phí theo từng loại giá có từ 7-9 yếu tố được tính vào đầu vào, gồm: khấu hao, nguyên nhiên liệu, vật liệu; lương (thưởng); sửa chữa lớn; dịch vụ mua ngoài; chi phí tài chính (lãi vay, chênh lệch tỷ giá); chi phí phát triển khách hàng và các chi phí bằng tiền khác.

Trong các chi phí đầu vào trên, có 2 chi phí là khấu hao và chi phí định mức lương là do Nhà nước quy định, còn các chi phí khác hoàn toàn do EVN tự quyết định, tức phía sản xuất quyết định. Việc EVN tự quyết định dẫn đến có thể có nhiều yếu tố không khách quan, có lợi cho bên sản xuất, không minh bạch, ảnh hưởng nhiều đến yếu tố giảm giá thành.

"Bộ Công thương đã rất công khai đối với giá điện và phần nào đã thực hiện việc minh bạch hóa. Nhưng việc minh bạch trên vẫn chưa đủ bởi điều quan trọng nhất của các loại giá là cần công khai các đầu vào để tính toán chi phí. Điều này mới quan trọng, nó dẫn tới Giá thành không thực, trong đó còn có thể có những yếu tố chưa minh bạch, chưa đúng mà người tiêu dùng cần biết vì chính họ bị thua thiệt, chưa đảm bảo tính hợp lý và hợp lệ", ông Ngô Đức Lâm đánh giá.

Một trong những yếu tố đầu để tính giá điện, theo vị chuyên gia, cần phải làm rõ và minh bạch hơn, đó là chi phí cho giá phát điện - đó là chi phí lớn nhất ảnh hưởng tới giá điện (chiếm hơn 70%), trong đó cần quan tâm đến nhiên liệu (khối lượng cần dùng và giá), vận hành, sửa chữa, điện tự dùng.

Yếu tố quyết định ở đây là yếu tố năng suất và hiệu suất của bản thân các nhà máy điện. Năng suất và hiệu suất của các nhà máy phát điện hiện nay chưa được minh bạch. Nếu quản lý tốt có khả năng giá thành phát điện còn có khả năng giảm được chứ không chỉ có tăng giá.

Về tỷ giá, đây là yếu tố đã được tính vào giá thành theo quy định và hướng dẫn của Bộ Công thương, tuy nhiên vẫn có những ý kiến cho rằng cần xem xét xem liệu đã công bằng chưa giữa EVN với các doanh nghiệp khác; có đưa tất cả 100% vào giá thành hay chỉ đưa một tỷ lệ hợp lý, phù hợp khác; nên đưa vào trải dài trong nhiều năm hay giật cục.

Về yếu tố tiền lương, 1kWh điện năng hiện phải gánh chịu quá nhiều chi phí, từ khâu sản xuất đến các khâu trung gian và số lượng người được tính giá trên 1kWh là rất lớn. Việc định biên số người trên là do EVN tự định biên dưới sự hướng dẫn của các thông tư hướng dẫn của Bộ Công thương.

Yếu tố tổn thất truyền tải hệ thống còn quá lớn. Theo ông Lâm, năm 2013, tổn thất truyền tải hệ thống là 8,8% (trong khi Thủ tướng yêu cầu là 8%); năm 2014 tăng trên 9%, nếu tăng thêm 1% là mất đi 1,1 tỷ kWh.

Chi phí cho truyền tải năm 2013 là 79,9 đồng/1kWh, năm 2015 đã lên mức 104 đồng/kWh, mà nguyên nhân dẫn đến tăng chi phí chính là tăng tổn thất truyền tải này.

Lưu ý cơ cấu giá điện, tính hiệu quả của ngành điện, hiệu suất thiết bị... đang bị lờ đi, ông Ngô Đức Lâm đặt câu hỏi: "Tại sao đặt vấn đề dùng biện pháp giá hạn chế sử dụng điện đối với người tiêu dùng, lại không áp dụng biện pháp giá để bắt buộc tiết kiệm đối với ngành điện như tiết kiệm điện tự dùng và tổn thất truyền tải?

Chúng ta vẫn nói về thị trường điện cạnh tranh, đó chính là phải cạnh tranh về giá, ai rẻ thì cho vào hệ thống", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Trong khi đó, không bình luận về phương án tăng giá điện 8,36% vào cuối tháng 3 này nhưng PGS.TS Nguyễn Bội Khuê, nguyên Chủ nhiệm khoa Điện, ĐH Bách khoa TP.HCM, lại bày tỏ băn khoăn khi Việt Nam "nhìn đâu cũng có thể làm ra điện được" nhưng lại không được chú trọng phát triển, trong khi cứ mải mê vào nhiệt điện than.

"Năng lượng gió, điện mặt trời ở Việt Nam rất dồi dào, đặc biệt là năng lượng gió trên biển có thể đủ cung cấp điện cho toàn Việt Nam. Thế nhưng tại sao chúng không được quan tâm?

Ngành điện đến nay vẫn sử dụng than để sản xuất điện, tính vào giá điện là việc làm vô cùng lãng phí, không hợp với thời đại ngày nay, trong khi chúng ta có thể sử dụng than để làm việc khác có giá trị hơn", PGS.TS Nguyễn Bội Khuê nói.

  • Thành Luân

Thứ Ba, 12/03/2019 07:36

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện